เลดี้ คาบาล ซูค
อาจาว
ทับหลังหมายเลข 24ที่ยาชิหลานเลดี้ซ็อก (นั่งอยู่) กำลังดึงเชือกหนามผ่านลิ้นของเธอ
พระราชินีแห่งยาชิลัน
การดำรงตำแหน่ง	23 ตุลาคม 681 - 15 มิถุนายน 742 ( ร่วมกับท่านหญิงศักดิ์ บิดยานและท่านหญิงอีฟนิงสตาร์ แห่งเมืองกาลักมูล )
ผู้มาก่อน	ท่านหญิงปาคาล (น้องสาว)
เกิด	ยาชิลัน
เสียชีวิต	3 เมษายน 749 ยัคชิลัน
คู่สมรส	อิทซัมนาจ บาห์ลัมที่ 3 (หลานชาย)
แม่	เลดี้ ซิบัลบา
ศาสนา	ศาสนามายา

เลดี้ กาบาล ซูก[kʼaɓal ʃoːk]หรือเลดี้ โซก (เสียชีวิตปี 742) เป็นราชินีชาวมายาผู้เป็นมเหสีเอกและป้าของพระเจ้าอิตซัมนาจ บาห์ลัมที่ 3ผู้ปกครองอาณาจักรยาชิลาน อันยิ่งใหญ่ ตั้งแต่ปี 681 ถึง 742 หลายคนเชื่อว่าเธอเป็นน้องสาวของเลดี้ ปาคาล

เลดี้ซ็อกเป็นที่รู้จักกันดีที่สุดจากการประดับโครงสร้างหมายเลข 23 ในยักชิลานด้วยทับหลังสามชิ้น (ทับหลังหมายเลข 24, ทับหลังหมายเลข 25 และทับหลังหมายเลข 26) ซึ่งแสดงภาพเธอประกอบพิธีกรรมและบูชายัญ เว้นแต่จะเป็นเชื้อพระวงศ์หรือเทพเจ้า ผู้หญิงมักไม่ค่อยปรากฏในศิลปะมายาโบราณสตรีเชื้อพระวงศ์มายาอาจปรากฏให้เห็นในข้อความและสัญลักษณ์ต่างๆเช่น บนทับหลัง แต่ข้อเท็จจริงที่ว่าผู้หญิงปรากฏเป็นบุคคลสำคัญในทับหลังเหล่านี้คือสิ่งที่ทำให้ทับหลังเหล่านี้มีความพิเศษและมีคุณค่าอย่างมากในการสร้างภาพบทบาททางประวัติศาสตร์ของสตรีเชื้อพระวงศ์ในพิธีกรรมและการเมืองของชาวมายา^{[ 1 ]}

เชื้อสายของเลดี้ซ็อกเป็นสิ่งที่นำพาอิทซัมนาจ บาลัมขึ้นครองบัลลังก์ด้วยเหตุนี้ เธอจึงเป็นมเหสีเอก ของเขา เขาได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้ปกครองที่ยิ่งใหญ่แห่งยักชีแลน เขาถูกมองว่าเป็นผู้นำทางการทหารในยุคของเขา เนื่องจากเขานำทัพในการรบตามพิธีกรรมมากมายกับนครรัฐโดยรอบ เขายังสร้างวิหารมากมายในยักชีแลน ด้วยความที่เขาเป็นกษัตริย์ที่โดดเด่นและเป็นที่นิยมเช่นนี้ จึงเป็นเรื่องน่าสนใจที่มเหสีเอกของเขา เลดี้ซ็อก เป็นหนึ่งในสตรีเพียงไม่กี่คนที่ปรากฏในภาพแกะสลักของชาวมายาโบราณ ข้อเท็จจริงนี้เพียงอย่างเดียวก็แสดงให้เห็นถึงความนิยมของเลดี้ซ็อกในยักชีแลนแล้ว

บ้านส่วนใหญ่ในอารยธรรมมายาเป็นของสิ่งเหนือธรรมชาติ อินโนมาตะและฮูสตันระบุว่ามีโครงสร้างที่เป็นของมนุษย์เพียงห้าแห่ง และสองแห่งเป็นของผู้หญิง ได้แก่ โครงสร้างหมายเลข 11 และโครงสร้างหมายเลข 23 โครงสร้างหมายเลข 11 เป็นของ Ix Sak Biya꞉n ซึ่งถูกมองว่าเป็น "ผู้หญิงของ Itzamnaaj Bʼalam II" ^{[ 2 ]}โครงสร้างหมายเลข 23 เป็นของเลดี้ Xoc โครงสร้างหมายเลข 24 ซึ่งสร้างขึ้นในภายหลังโดยกษัตริย์เบิร์ดจากัวร์ บันทึกวันสิ้นโลกของบรรพบุรุษที่สำคัญที่สุดของพระองค์ ได้แก่ ชิลด์จากัวร์ พระมารดา และเลดี้ Xoc โครงสร้างนี้ตั้งอยู่ใกล้กับโครงสร้างหมายเลข 23 การบันทึกวันสิ้นโลกของเลดี้ Xoc ทำให้เบิร์ดจากัวร์แสดงความเคารพต่อพระมเหสีเอกของพระบิดาและราชวงศ์ที่เกี่ยวข้อง

สิ่งก่อสร้างหมายเลข 23 ถือเป็นสถานที่ของเลดี้ซ็อกในยักชิลานและโดยทั่วไปแล้วเป็นสถานที่ที่สตรีชั้นสูงสามารถมารวมตัวกันได้ เพื่อเป็นการแสดงความเคารพต่อเลดี้ซ็อก ชิลด์จากัวร์จึงอุทิศสิ่งก่อสร้างหมายเลข 23 ให้แก่เธอ สิ่งก่อสร้างหมายเลข 23 ไม่ได้แสดงถึงสงคราม ซึ่งแตกต่างจากสิ่งก่อสร้างอื่นๆ ที่สร้างขึ้นในสมัยของชิลด์จากัวร์ นอกจากนี้ เทตยังรายงานว่า "จากการเลือกวันที่สำคัญทางดาราศาสตร์ [ที่ตั้งของสิ่งก่อสร้างหมายเลข 23] บ่งชี้ว่าการเคลื่อนที่ของดาวเคราะห์และดวงอาทิตย์สอดคล้องกับกิจกรรมของกษัตริย์ยักชิลานและเลดี้ซ็อก" ^{[ 3 ]}หลายคนมองว่าสิ่งก่อสร้างหมายเลข 23 เป็นบ้านของเลดี้ซ็อกเนื่องจากมีความเป็นส่วนตัวสูง – ม้านั่งสี่ตัวในบ้านไม่ได้อยู่ใกล้ประตู เพื่อแสดงความเป็นเจ้าของสิ่งก่อสร้างหมายเลข 23 เลดี้ซ็อกจึงให้ติดตั้งทับหลังสามอัน (24, 25 และ 26) เหนือประตู เพื่อเป็นการยืนยันความสำคัญของเธอ นักประวัติศาสตร์บางคนกล่าวถึงโครงสร้างหมายเลข 23 ว่าเป็นที่ประทับของพระราชินีเลดี้ซ็อก และมักถูกอธิบายว่าเป็นสถานที่ที่มีกิจกรรมมากมาย จารึกบนทับหลังหมายเลข 25 มีคำที่สลักไว้ซึ่งหมายถึง "บ้านผึ้ง" อิโนมาตะและฮูสตันเชื่อว่าสิ่งนี้บ่งชี้ว่าโครงสร้างหมายเลข 23 เป็นสถานที่สำหรับผู้หญิง นั่นคือพื้นที่ของพระราชินี นอกจากนี้ อิโนมาตะและฮูสตันยังรายงานว่าจารึกบนทับหลังหลายแห่งอ้างถึง "oto꞉t" ของเลดี้ซ็อก ซึ่งแปลจากภาษามายาว่า "พื้นที่ของเธอ" การที่ชีลด์จากัวร์มอบพื้นที่ส่วนตัวให้แก่เลดี้ซ็อก ทำให้พระมเหสีเอกของเขามีสถานะและอำนาจสูงในยักชิลาน

สิ่งก่อสร้างหมายเลข 23 ได้รับการระบุว่าเป็นที่พักของเลดี้ซ็อก เนื่องจากมีการค้นพบแผ่นหินสลักประดับประตู มีการสันนิษฐานว่าพิธีกรรมที่ปรากฏบนแผ่นหินสลักเหล่านี้อาจเกิดขึ้นในสิ่งก่อสร้างหมายเลข 23 – เนื่องจากภาพของเลดี้ซ็อกบนแผ่นหินสลักกำลังทำพิธีกรรมบูชายัญกับสามีของเธอ นั่นหมายความว่าชิลด์จากัวร์ได้เข้าไปอยู่ในพื้นที่ของผู้หญิงที่มีอำนาจ

ทับหลังที่ประดับประดาประตูบ้านของเลดี้ซ็อก แสดงให้เห็นถึงบทบาทของสตรีใน สังคม ยาชิลานทั้งในด้านการเมือง สังคม และพิธีกรรม ตั้งแต่ทับหลังหมายเลข 23 ซึ่งแสดงถึงลำดับวงศ์ตระกูลของเลดี้ซ็อกและพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับบ้านของเธอ ไปจนถึงทับหลังที่มีชื่อเสียง (24, 25 และ 26) ที่แสดงให้เห็นถึงการมีส่วนร่วมของเธอในพิธีกรรมและด้านการเมืองของชีวิตชาวยาชิลาน อนุสาวรีย์ของเลดี้ซ็อกแสดงให้เห็นถึงอำนาจและความสำคัญของเธอในสังคมยาชิลาน

อีกเหตุผลหนึ่งที่ทำให้โครงสร้างหมายเลข 23 ถูกระบุว่าเป็นของเลดี้ซ็อกก็คือ สุสานของเธอตั้งอยู่ที่นั่น เชื่อกันว่าห้องด้านหน้าขวาของโครงสร้างหมายเลข 23 เป็นที่เก็บกระดูกของเลดี้ซ็อก เนื่องจากมีการแกะสลักชื่อของเธอไว้ นอกจากนี้ การฝังศพนี้ยังถือว่าเป็นการฝังศพที่ร่ำรวยและวิจิตรที่สุดในราชสำนักของยาชิแลน

เลดี้ซ็อกได้บริจาคทับหลังสามชิ้นเพื่อแขวนไว้เหนือประตูอาคารหลังหนึ่งใน จัตุรัสของเมือง ยาชิลานบนทับหลังเหล่านั้น ปรากฏภาพของเธอในบทบาทสำคัญในพิธีกรรมต่างๆ ทับหลังเหล่านี้ยังแสดงถึงความหวังที่ชิลด์จากัวร์มีต่ออาณาจักร การติดตั้งทับหลังเหล่านี้เป็นวิธีหนึ่งที่ชิลด์จากัวร์แสดงความเคารพต่อเลดี้ซ็อก ผู้ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากเธอจนได้เป็นกษัตริย์

ทับหลังหมายเลข 24, 25 และ 26 ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดีในวงการศิลปะ คาดว่าสร้างขึ้นในปี 725 บนทับหลังเหล่านี้ ปรากฏภาพของเลดี้ซ็อกกำลังทำ พิธีกรรม เจาะเลือดต่อหน้าเสือจากัวร์ผู้ปกป้องประตู สื่อสารกับบรรพบุรุษผู้ล่วงลับ และเตรียมกษัตริย์ให้พร้อมสำหรับการรบ

เมื่อพิจารณาแผ่นหินสลักเหล่านี้ตามลำดับ เราจะเห็นบทบาทของเลดี้ซ็อกในสงครามและพิธีกรรมโบราณของชาวมายา ในแผ่นหินสลักหมายเลข 24เลดี้ซ็อกกำลังทำพิธีกรรมบูชายัญด้วยเลือด (หรือ พิธีกรรม เจาะเลือด ) โดยการร้อยเชือกหนามผ่านรูที่ลิ้นของเธอ ในยาชิลานการบูชายัญด้วยเลือดเป็นวิธีที่กษัตริย์ใช้เพื่อขอความช่วยเหลือหรือคำแนะนำจากบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว การบูชายัญด้วยเลือดถูกมองว่าเป็นวิธีที่จะได้รับความโปรดปรานจากเทพเจ้า ซึ่งโดยพื้นฐานแล้วเป็นการเตรียมกษัตริย์ให้พร้อมสำหรับการรบ

ในทับหลังหมายเลข 25 เราเห็นจุดสูงสุดของการบูชายัญ ด้วยเลือด เราเห็นว่าเลดี้ซ็อกวางเลือดของเธอไว้ในชามใต้ตัวเธอ เรายังเห็นงูนิมิต สองหัว ผุดขึ้นมาจากชามเลือด ร่างของเทพแห่งสงครามและผู้ก่อตั้งยักชิลาน – ยัต บาลัม – ปรากฏออกมาจากปากทั้งสองข้าง จากสิ่งนี้เราสามารถสรุปได้ว่ากษัตริย์โล่จากัวร์กำลังขอความช่วยเหลือจากเทพเจ้าและบรรพบุรุษของยักชิลานขณะที่เขาเตรียมตัวสำหรับการต่อสู้ มีรายงานว่าทับหลังหมายเลข 25 ยังมีจารึกที่บ่งชี้ว่าทับหลังนี้ตั้งอยู่เหนือบ้านของเลดี้ซ็อก วลีนี้ได้รับการแปลโดยอิโนมาตะและฮูสตันว่า “บ้านของเลดี้ซ็อกเป็นหัวใจ/ศูนย์กลางของตัน-ฮาอ์ ยักชิลาน” (หน้า 107)

ทับหลังหมายเลข 26 แสดงภาพกษัตริย์ชิลด์จากัวร์กำลังเตรียมตัวออกรบ เลดี้ซ็อกก็ปรากฏอยู่ในทับหลังนี้เช่นกัน โดยกำลังยื่นหมวกเหล็กให้กษัตริย์ ในทับหลังนี้ เลดี้ซ็อกสวมเครื่องประดับศีรษะที่เทต (1992) รายงานว่ากษัตริย์ในแหล่งโบราณสถานอื่นๆ ที่ยาชิลานบางครั้งก็สวมใส่ ในอารยธรรมมายา เสือจากัวร์เป็นสัญลักษณ์แห่งอำนาจ เธอยังปรากฏตัวในฉากที่กำลังยื่นหอก ให้กษัตริย์ชิลด์จากัวร์ด้วย ทั้งหอกและหมวกเหล็กรูปเสือจากัวร์ปรากฏในอนุสาวรีย์อื่นๆ ที่มีกษัตริย์ชิลด์จากัวร์อยู่ด้วย (อิโนมาตะและฮูสตัน) เนื่องจากกษัตริย์ชิลด์จากัวร์เป็นกษัตริย์นักรบ เลดี้ซ็อกจึงยื่นหมวกเหล็กรูป เสือจากัวร์ให้เขาเพื่อใช้ในการรบ

ที่ประตูทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของบ้านเลดี้ซ็อก ปรากฏทับหลังหมายเลข 23 ซึ่งไม่ค่อยเป็นที่รู้จัก ทับหลังนี้มีลำดับวงศ์ตระกูลของเลดี้ซ็อก ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการสถาปนาพระมหากษัตริย์ ทับหลังนี้ไม่ได้ถูกบริจาคโดยเลดี้ซ็อก มีอักษรภาพที่บ่งชี้เพิ่มเติมว่าโครงสร้างหมายเลข 23 เป็นที่พำนักของเลดี้ซ็อก เนื่องจากมีจารึกว่า “ทางเข้า/ประตูบ้านของเธอ” (อินโซมาตะและฮูสตัน หน้า 111, 2001) ทับหลังหมายเลข 23 แสดงภาพพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับบ้านของเลดี้ซ็อก ภาพที่ปรากฏเกี่ยวข้องกับพิธีกรรมโอช-คัก (och-kʼakʼ) สองพิธีกรรม พิธีกรรมเหล่านี้เกี่ยวข้องกับการปรับเปลี่ยนประตูทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของอาคาร รวมถึงการอุทิศงานแกะสลักในโครงสร้างหมายเลข 23 (อินโซมาตะและฮูสตัน, 2001) ทับหลังหมายเลข 23 ยังแสดงให้เห็นว่าพิธีกรรมเหล่านี้ส่วนใหญ่มีผู้หญิงที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับเลดี้ซ็อกเข้าร่วม ข้อเท็จจริงที่ว่ามีการจัดพิธีอุทิศให้กับบ้านของเลดี้ซ็อก แสดงให้เห็นถึงสถานะของเธอในยักชิแลน นอกจากนี้ พิธีเหล่านี้ยังช่วยให้ผู้หญิงมีส่วนร่วมในด้านสังคมและการเมืองของสังคมยักชิแลนอีกด้วย

• - บทสัมภาษณ์กับแมรี เอลเลน มิลเลอร์ จากหนังสือ 'Mayan High Life'
• - บทความจากสถาบันสมิธโซเนียนเกี่ยวกับนิทรรศการศิลปะที่จัดแสดงทับหลังหมายเลข 24, 25 และ 26
• - บทความจากหนังสือพิมพ์นิวยอร์กไทมส์เกี่ยวกับนิทรรศการของหอศิลป์แห่งชาติ