มิทธา ( สันสกฤต : मिद्ध; บาลี : मिद्ध; การออกเสียงภาษาทิเบต: nyi ) เป็น คำศัพท์ ทางพุทธศาสนาที่แปลว่า "ความง่วง" "ความง่วงนอน" "การนอนหลับ" เป็นต้น ในประเพณีเถรวาดมิทธาถูกนิยามว่าเป็นสภาวะที่ผิดปกติซึ่งมีลักษณะคือความไม่คล่องแคล่ว ขาดพลังงาน และต่อต้านกิจกรรมที่เป็นประโยชน์^{[ 1 ]}ในประเพณีมหายานมิทธาถูกนิยามว่าเป็นปัจจัยทางจิตที่ทำให้จิตใจหดหู่ สูญเสียการแยกแยะระหว่างกิจกรรมที่เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ และละทิ้งกิจกรรมทั้งหมด^{[ 2 ] [ 3 ]}

มิดธา (Middha) ถูกระบุว่าเป็น:

• หนึ่งในสิบสี่ปัจจัยทางจิตที่ไม่ดีต่อสุขภาพในคำสอนอภิธรรมของเถรวาด
• หนึ่งในสี่ปัจจัยทางจิตที่เปลี่ยนแปลงได้ในคำสอนมหายานอภิธรรม
• หนึ่งในห้าอุปสรรคต่อการทำสมาธิ (เมื่อรวมกับthīna )

พระภิกษุโพธิ์อธิบายว่า:

ความเฉื่อยชาเป็นสภาวะผิดปกติของปัจจัยทางจิต ลักษณะเฉพาะคือความไม่คล่องตัว หน้าที่ของมันคือการทำให้หายใจไม่ออก มันแสดงออกมาในรูปแบบของการห้อยลง หรือการพยักหน้าและง่วงนอน สาเหตุโดยตรงของมันก็เหมือนกับความเกียจคร้าน (thina) ^{[ 1 ]}

อรรถสาลินี (เล่ม 2, ภาค 1, ตอนที่ 9, บทที่ 2, ข้อ 255) กล่าวถึงความเกียจคร้านและความเฉื่อยชาว่า “การขาดความพยายาม ความยากลำบากเนื่องจากความไร้ความสามารถ คือความหมาย” จากนั้นเราจะอ่านคำจำกัดความของความเกียจคร้านและความเฉื่อยชาต่อไปนี้:

สารประกอบ “ความเกียจคร้าน-ความเฉื่อยชา” คือ ความเกียจคร้านบวกกับความเฉื่อยชา ซึ่งความเกียจคร้านมีลักษณะเด่นคือการขาดหรือการต่อต้านความพยายาม การทำลายพลังงานเป็นหน้าที่ การจมดิ่งของสภาวะที่เกี่ยวข้องเป็นการแสดงออก ความเฉื่อยชามีลักษณะเด่นคือความไม่คล่องแคล่ว การปิดประตูแห่งจิตสำนึกเป็นหน้าที่ การหดตัวในการจับวัตถุ หรือความง่วงนอนเป็นการแสดงออก และทั้งสองอย่างมีความคิดที่ไม่เป็นระบบ ในการไม่ปลุกตนเองจากความไม่พอใจและความเกียจคร้าน (หรือการตามใจ) เป็นสาเหตุโดยตรง^{[ 4 ]}

นีน่า แวน กอร์คอม อธิบายว่า:

เมื่อมีความเกียจคร้านและความเฉื่อยชา ก็จะไม่มีพลังงาน ไม่มีกำลังที่จะปฏิบัติทาน รักษาศีล ฟังธรรม ศึกษาธรรม หรือพัฒนาความสงบ ไม่มีพลังงานที่จะระลึกถึงความจริงที่ปรากฏในขณะนี้^{[ 4 ]}

อภิธรรมสมุจยะกล่าวว่า:

ความง่วง (มิธะ) คืออะไร? โดยการทำให้สาเหตุของความง่วงเป็นจุดเริ่มต้น จิตใจจะเห็นด้วยกับสิ่งที่เป็นบวก สิ่งที่เป็นลบ สิ่งที่ไม่แยแส สิ่งที่ทันเวลา สิ่งที่ไม่ทันเวลา สิ่งที่เหมาะสม และสิ่งที่ไม่เหมาะสม ความง่วงเกี่ยวข้องกับความสับสนที่ผิดพลาด หน้าที่ของมันคือการกลายเป็นพื้นฐานของการหลุดออกไปจากสิ่งที่ต้องทำ^{[ 2 ]}

มิพัม ริมโปเช กล่าวว่า:

[มิทธา] ทำให้จิตสำนึกของประตูประสาทสัมผัสทั้งห้าถูกถอนกลับเข้าไปภายในโดยไม่มีการแยกแยะว่าสิ่งใดเป็นคุณธรรมหรืออธรรม เหมาะสมหรือไม่เหมาะสม หรือทันเวลาหรือไม่ทันเวลา มันอยู่ในประเภทของความหลงผิดและเป็นตัวสนับสนุนกิจกรรมที่ก่อให้เกิดความสูญเสีย^{[ 3 ]}

อเล็กซานเดอร์ เบอร์ซิน อธิบายว่า:

การนอนหลับ (middha; ภาษาทิเบต: gnyid) เป็นส่วนหนึ่งของความไร้เดียงสา ( moha ) การนอนหลับคือการถอนตัวจากการรับรู้ทางประสาทสัมผัส ซึ่งมีลักษณะเป็นความรู้สึกหนัก อ่อนเพลีย เหนื่อยล้า และจิตใจมืดมน ทำให้เราละทิ้งกิจกรรมต่างๆ^{[ 5 ]}

• ความง่วงนอน (เฮอร์เบิร์ต เกวนเธอร์)
• สลีป (เอริก เปมา คุนซัง, อเล็กซานเดอร์ เบอร์ซิน)
• ทอร์ปอ (ภิกษุโพธิ, นีนา วัน กอร์คอม)

• ปัจจัยทางจิตใจ (พุทธศาสนา)
• โมหะ (พุทธศาสนา)

• เบอร์ซิน, อเล็กซานเดอร์ (2006), จิตใจขั้นพื้นฐานและปัจจัยทางจิต 51 ประการ
• ภิกษุโพธิ (2546), คู่มือพระอภิธรรมฉบับสมบูรณ์ , สำนักพิมพ์ปริยัติ
• Guenther, Herbert V. & Leslie S. Kawamura (1975), จิตใจในจิตวิทยาพุทธศาสนา: การแปล "สร้อยคอแห่งความเข้าใจอันกระจ่างแจ้ง" ของ Ye-shes rgyal-mtshanสำนักพิมพ์ Dharma Publishing ฉบับ Kindle
• คุนซัง, เอริก เพมา (ผู้แปล) (2004). ประตูสู่ความรู้ เล่ม 1. สำนักพิมพ์นอร์ทแอตแลนติกบุ๊คส์
• นีน่า ฟาน กอร์คอม (2010), เจตาซิคาส , โซลัค