มาริโคปา
Piipaash chuukwer / Xalychidoma chuukwer
ชาวพื้นเมือง	สหรัฐอเมริกา
ภูมิภาค	เทศมณฑลแมริโคปารัฐแอริโซนา
เชื้อชาติ	800 MaricopaและHalchidhoma (2007) [ 1 ]
ผู้พูดภาษาแม่	35 (สำมะโนประชากร พ.ศ. 2558) [ 2 ]
ตระกูลภาษา	ยูแมน คอร์ ยูแมน แม่น้ำยูมัน มาริโคปา
รหัสภาษา
ISO 639-3	mrc
กลอตโตล็อก	mari1440
อีแอลพี	มาริโคปา
ภาษามาริโคปาได้รับการจัดให้อยู่ในประเภทภาษาที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างรุนแรงโดยองค์การยูเนสโกในแผนที่ภาษาที่ใกล้สูญพันธุ์ของโลก

ภาษา MaricopaหรือPiipaashเป็นภาษาที่พูดโดย ชน พื้นเมืองอเมริกันMaricopaในเขตสงวนสองแห่งในรัฐแอริโซนา ได้แก่ชุมชนอินเดียน Salt River Pima-Maricopaและชุมชนอินเดียน Gila Riverผู้พูดส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในอาณานิคม Maricopaภาษานี้ถือว่าอยู่ในภาวะใกล้สูญพันธุ์อย่างรุนแรงโดยUNESCO ^{[ 3 ]}

แม้ว่าปัจจุบันชาวมาริโคปาจะอาศัยอยู่ท่ามกลางชาวปิมา [ ^{4 ] แต่}ภาษาของพวกเขาก็ไม่เกี่ยวข้องกันเลย เป็น ภาษา ในกลุ่มยูมันซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับภาษาอื่นๆ เช่นโมฮาวีโคโคปาห์ ฮาวาสุ ปาย ยาวาปายและคูเมยาายในขณะที่ชาวปิมาพูด ภาษาในกลุ่มอูโต-แอซเทก

ตามข้อมูลจาก Ethnologue การเปลี่ยนแปลงทางภาษาเกิดขึ้นที่อาณานิคม Maricopa: "คนรุ่นที่สามารถมีบุตรได้สามารถใช้ภาษานี้กันเองได้ แต่ภาษานี้ไม่ได้ถูกถ่ายทอดไปยังลูกหลาน" ที่ Salt River ภาษานี้เกือบจะสูญพันธุ์ไปแล้ว: "ผู้ใช้ภาษาที่เหลืออยู่มีเพียงสมาชิกในรุ่นปู่ย่าตายายหรือผู้สูงอายุที่มีโอกาสน้อยมากที่จะใช้ภาษานี้^{[ 5 ]}

มีผู้พูดประมาณ 100 คนจากประชากรกลุ่มชาติพันธุ์ 800 คน แผนกทรัพยากรทางวัฒนธรรมของ Salt River ประมาณการว่ามีผู้พูดภาษาพื้นเมืองคล่องแคล่วเหลืออยู่ประมาณ 15 คนในชุมชน Salt River ^{[ 6 ]}มีอีกหลายคนที่มีความคล่องแคล่วในระดับต่างๆ รวมถึงหลายคนที่เข้าใจแต่พูดภาษา Maricopa ไม่ได้

ชาวมาริโคปาในปัจจุบันนั้นแท้จริงแล้วเป็นการรวมตัวกันของกลุ่มที่แยกจากกันแต่มีความสัมพันธ์กันห้ากลุ่ม โดยมีสำเนียงที่แตกต่างกัน ปัจจุบันมีสำเนียงของมาริโคปาอยู่สองสำเนียง ได้แก่ Piipaash และ Xalychidom ชาว Piipaash ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ที่อาณานิคมมาริโคปาในชุมชนอินเดียนแดงแม่น้ำกิลา และชาว Xalychidom ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ที่แม่น้ำซอลท์ อย่างไรก็ตาม ความแตกต่างของสำเนียงที่เหลืออยู่นั้นค่อนข้างน้อย^{[ 4 ​​]} Xalychidom เป็นสำเนียงที่พูดโดยชาว Xalychidom เดิม ซึ่ง เคยแยกตัวออกจากกัน

มี โครงการ ฟื้นฟูภาษาที่ Salt River ซึ่งก็คือโครงการภาษา O'odham Piipaash โดยมีการจัดชั้นเรียนแบบเรียนรู้ภาษาโดยตรง ชั้นเรียนศิลปะวัฒนธรรมที่ใช้ภาษา กิจกรรมทางสังคมชุมชนที่ใช้ภาษา และความช่วยเหลือด้านการแปล ข้อมูลทางวัฒนธรรม และการเรียนรู้ภาษา^{[ 7 ]}

ข้อกล่าวอ้างและตัวอย่างทั้งหมดในส่วนนี้มาจาก Gordon (1986) เว้นแต่จะระบุไว้เป็นอย่างอื่น

เสียงสระ/f/และ/ŋ/พบได้เฉพาะในคำยืม เช่นkafe /kafe/ ' กาแฟ'และnarangk /naraŋk/ ' ส้ม'ซึ่งทั้งสองคำมาจากภาษาสเปน นอกจากนี้ [ŋ]ยังพบเป็นหน่วยเสียงย่อยของ/ɲ/ด้วย

ภาษามาริโคปามีสระเสียง 10 ตัว ประกอบด้วยสระเสียงยาวและสระเสียงสั้น 5 คู่ ที่มีความแตกต่างกันของคุณภาพเสียง 5 ระดับ ซึ่งพบได้ทั่วไปในภาษาต่างๆ

มีสระ ควบ ที่เลื่อนจากเสียงสระหนึ่งไปยังอีกเสียงหนึ่ง^{[ 7 ]} สระ ควบ อาจเป็นเสียงยาวหรือเสียงสั้นก็ได้ เช่น/ej/และ/eːj/

สระประสมคือ

/aj aːj ej eːj oj oːj uj uːj aw aːw ew eːw/ ,

เช่นเดียวกับในkwidui /kwiduj/และmahai /maxaj /

การเน้นเสียงภายในคำจะตกอยู่ที่สระรากตัวสุดท้าย (ซึ่งขึ้นต้นด้วยตัวพิมพ์ใหญ่):

/XOT-k/ → [ˈxotɪk]

/m-XOT-k/ → [məˈxotɪk]

/XʷET-xot-m/ → [ˈxʷetxotɪm]

ประโยคบอกเล่าจะมีระดับเสียงลดลงในช่วงท้ายประโยค

ประโยคคำถามจะมีระดับเสียงสูงขึ้นในช่วงท้ายประโยค

การแทรกสระเพื่อลดความซ้ำซ้อนของกลุ่มพยัญชนะเป็นประเด็นสำคัญและซับซ้อนในภาษามาริโคปา ยังไม่เป็นที่เข้าใจอย่างถ่องแท้ แต่ก็สามารถกล่าวถึงประเด็นทั่วไปบางประการได้

สระแทรกสามารถมีคุณภาพเหมือนสระอื่นๆ ได้เช่นเดียวกับคุณภาพสระที่ลดทอนลงบางส่วน อย่างไรก็ตาม รูปแบบโดยพื้นฐานแล้วสามารถคาดเดาได้จากบริบทโดยรอบ:

• [ɪ]/[i]ปรากฏหลังพยัญชนะเพดานแข็งหรือพยัญชนะเหงือก
• XX ก่อน/ʔ/ epenthetic
• [ɪ]/[ə]เกิดขึ้นในที่อื่น

ลำดับของพยัญชนะที่ไม่ใช่พยางค์สามตัวจะไม่ปรากฏโดยไม่มีการเพิ่มเสียงพยัญชนะ (epenthesis) ส่วนลำดับของพยัญชนะสองตัวบางครั้งอาจทำให้เกิดการเพิ่มเสียงพยัญชนะได้ ขึ้นอยู่กับพยัญชนะเหล่านั้น

เสียงนาสิกและเสียงเหลวมีโอกาสน้อยที่สุดที่จะเกิดขึ้นพร้อมกับการแทรกเสียง เนื่องจากมักจะแบ่งพยางค์แทน โดยเฉพาะในสถานการณ์ต่อไปนี้:

• เสียงนาสิกเริ่มต้นก่อนเสียงหยุดโฮโมมอร์ฟิกอาจกลายเป็นเสียงพยางค์ได้
• ของเหลวเริ่มต้นก่อนขอบเขตของคำบุพบทอาจกลายเป็นพยางค์ได้
• ใน ลำดับเสียง /nn/เสียง n ตัวแรกจะแยกเป็นพยางค์ (อย่างไรก็ตาม ใน ลำดับเสียง /mm/จะเกิดการแทรกเสียงแทน ทำให้ได้เสียง[məm] )

ในกลุ่มพยัญชนะต้นสองตัวแรกส่วนใหญ่ มักเกิดการแทรกพยัญชนะ:

/mxan-k/ → [məxanɪk]

/ʔ-mxan-k/ → [ʔəmxanɪk]

อนุญาตให้มีกลุ่มพยัญชนะท้ายคำบางกลุ่มได้ แต่บางกลุ่มก็ต้องแยกออก การแบ่งแยกนี้ดูเหมือนจะขึ้นอยู่กับจำนวนพยางค์ในคำนั้นๆ รวมถึงลำดับของพยัญชนะด้วย

/wiʂ-k/ → [wiʂk]

/uːwiʂ-k/ → [uːwiʂɪk]

ลำดับพยัญชนะเสียงเดียวกันที่ไม่ใช่พยัญชนะต้น นอกเหนือจาก/ʂ/ที่เป็นพยัญชนะคู่:

/mðiːlʲ-lʲa/ → [mðiːlʲːa]

/nak-k/ → [nakː]

ลำดับเสียง/ʂʂ/สามารถปรากฏเป็น[tʂ]ได้ ดังนั้น/ʔiːpaʂ-ʂ/อาจปรากฏเป็น[ʔiːpatʂ]หรือ[ʔiːpaʂɪʂ ]

เมื่อ/t͡ʃ/ตามหลังพยางค์ใดๆ ยกเว้น/ʂ/และอยู่หน้าพยางค์ที่ไม่เน้นเสียง จะเปลี่ยนเป็น/ʂ/ : /t͡ʃmɲaː-k/ปรากฏเป็น[t͡ʃɪmɪɲaːk]แต่/m-t͡ʃmɲaː-k/ปรากฏเป็น[mɪʂɪmɪɲaːk ]

สำหรับผู้พูดที่ไม่เคร่งครัดนัก เสียง/t͡ʃ/อาจปรากฏเป็น/ʂ/ก่อนพยางค์ที่ไม่เน้นเสียงใดๆ ยกเว้น/s /

สระสูงที่ไม่เน้นเสียงสามารถลดระดับลงมาเป็นสระกลางที่สอดคล้องกันได้

[u]จะถูกแทรกระหว่างพยัญชนะกลมและพยัญชนะกลมหรือพยัญชนะริมฝีปาก พยัญชนะกลมสามารถเปลี่ยนเป็นเสียงริมฝีปากได้ก่อนพยัญชนะอื่นใด

/ɲ/กลายเสียงเป็น[ŋ]เมื่ออยู่หน้าพยัญชนะเพดานอ่อนหรือพยัญชนะหลังเพดานอ่อน หลังขอบเขตหน่วยคำ[ŋ]จะนำหน้าด้วย[ɪ ]

ระหว่างสระหลังและสระที่ตามมา จะมีการแทรกเสียง [w] :

/juː-uːm/ → [juːwuːm]

/maː-uːm/ → [maːwuːm]

จะมีการแทรกเสียง /j/ระหว่างสระหน้าและสระหลัง:

/siː-uːm/ → [siːjuːm]

/mɲe-uːm/ → [mɪɲejuːm]

ภาษามาริโคปา (Maricopa) มีตัวบ่งชี้ประธานคือ-shแต่ไม่มีตัวบ่งชี้กรรม ตรง

นอกจากนี้ยังมีคำนามแสดง ความสัมพันธ์อีกสี่ประเภท ได้แก่คำนามแสดงการร่วม( "กับ, เกี่ยวกับ"), คำนามแสดงตำแหน่ง / ทิศทาง ("ที่, ไปทาง"), คำนามแสดงการไม่มีตำแหน่ง/ทิศทาง ("ใน, บน, เข้าไป") และ คำ นามแสดงตำแหน่งหรือทิศทางทั่วไป ("ไปยัง, จาก")

-m : แสดงความร่วมมือ ("ด้วย"),แสดงเครื่องมือ ("ด้วย, โดยวิธีการของ")

-ii : คำบอกตำแหน่งที่มีความหมายทั้งแบบบอกที่ ("at") และแบบบอกทิศทาง ("to, toward")

-ly : คำลงท้ายแสดงตำแหน่ง มีความหมายทั้งแบบไม่มีคำนำหน้า ("ใน, บน") และแบบไม่มีคำนำหน้า ("เข้าไปใน, ไปยัง")

-k : คำบอกตำแหน่งและทิศทางทั่วไป ("ไปยัง, จาก")

คำบ่งชี้การกริยาสามารถเป็นคำเสริมในคำกริยาได้ราวกับว่าเป็นคำบ่งชี้การประยุกต์ใช้

คำกริยาจะถูกปฏิเสธโดยการเติมคำต่อท้าย(w)aly-...- ma

ใน ประโยค เชื่อม (ประโยคที่มีกริยา "เป็น") ส่วนที่เป็นปฏิเสธจะวางไว้ที่คำนาม ภาคแสดง

บางครั้งอาจละเว้นองค์ประกอบแรกของคำสรรพนามแสดงความหมายเชิง ลบ เช่น ในประโยคที่มี การเปลี่ยนคำกริยาเป็นคำ นาม

มีโครงสร้างประโยคที่มีการวางตำแหน่งของหน่วยคำปฏิเสธที่เปลี่ยนแปลงได้ ในประโยคสะท้อนหน่วยคำสะท้อนmat-สามารถอยู่ข้างหน้าหรือข้างหลังส่วนแรกของคำเชื่อมแสดงการปฏิเสธก็ได้

ภาษามาริโคปาไม่มีคำเฉพาะสำหรับคำว่า "ไม่เคย" ภาษาใช้คำกริยาaly-'aa-ma-k ' ( ปฏิเสธ - ฟัง - ปฏิเสธ - จริง )และเหตุการณ์ที่ไม่ได้เกิดขึ้นเป็นอนุประโยค

มีคำกริยาพิเศษคำหนึ่ง คือ kuvarซึ่งหมายถึง "ไม่มี" ใช้เพื่อแสดงความหมายว่า "ไม่มีอยู่จริง"

คำวิเศษณ์เชิงลบมีขอบเขตที่แตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับตำแหน่งของคำวิเศษณ์นั้นเมื่อเทียบกับคำเชื่อมแสดงการปฏิเสธ ตัวอย่างเช่น คำวิเศษณ์-haay ' ยังคง'จะอยู่นอกขอบเขตของการปฏิเสธหากลำดับของหน่วยคำเป็นma-haayในทางกลับกัน' ยังคง'จะอยู่ในขอบเขตของการปฏิเสธหากลำดับของหน่วยคำเป็นhaay- ma ^{[ 18 ]}

ต่อไปนี้เป็นบทสรุปของคำถาม :

ภาษามาริโคปาไม่ได้แยกความแตกต่าง ทางเพศของคำตามหลัก ไวยากรณ์

เดวิด กิล รายงานว่าชาวมาริโคปาจัดการได้ค่อนข้างดีแม้จะไม่มีคำที่เทียบเท่ากับคำว่า "และ" ความสัมพันธ์ต่างๆ ที่เกี่ยวข้องได้รับการแก้ไขโดยใช้โครงสร้างทางภาษาที่แตกต่างกัน อย่างไรก็ตาม การที่การไม่มีคำศัพท์นั้นก่อให้เกิดช่องว่างทางคำศัพท์หรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับนิสัยการใช้ภาษาที่ใช้ร่วมกันของผู้คนที่ใช้แนวคิดนั้นๆ ไม่ใช่ทฤษฎี

ดังนั้น จึงไม่ถูกต้องที่จะกล่าวว่าผู้พูดภาษา Maricopa ขาดคำศัพท์ "และ" แต่เป็นผู้พูดภาษาอังกฤษต่างหากที่จะประสบปัญหาการขาดคำศัพท์นี้^{[ 22 ]}

ลำดับคำพื้นฐานของประโยคที่ต้องการกรรม คือ ประธาน-กรรม-กริยา ประโยค ที่ไม่ต้องการกรรมจะมีลำดับคำเป็น ประธาน-กริยา และประโยคที่ต้องการกรรมสองตัวจะมีลำดับคำเป็น ประธาน-กรรมรอง-กรรม-กริยา

คำแสดงความเป็นเจ้าของจะอยู่หน้าคำนาม มีคำนามที่ไม่สามารถโอนกรรมสิทธิ์ได้ เช่น เสื้อผ้า ซึ่งต้องมีคำแสดงความเป็นเจ้าของกำกับอยู่ด้วย

คำนำหน้าคำนามจะแสดงออกมาในรูปของคำต่อท้ายหรือคำอิสระที่ตามหลังคำนาม

ภาษานี้ไม่มี หมวดหมู่ คำคุณศัพท์ ที่เป็นอิสระ : "กริยาไม่ต้องการกรรมในรูปแบบที่ไม่มีเครื่องหมาย (โดยไม่มีหน่วยคำนาม) สามารถใช้เป็นคำคุณศัพท์คุณลักษณะกับ NP ได้" ^{[ 26 ]}ยิ่งไปกว่านั้น ดูเหมือนว่าจะไม่มีความแตกต่างระหว่างรูปแบบคุณลักษณะและรูปแบบภาคแสดงของรูปแบบคำคุณศัพท์

คำถามจะมีลักษณะเด่นคือ "ระดับเสียงสูงขึ้นและโครงสร้างของคำกริยา" ^{[ 28 ]}สำหรับคำกริยาส่วนใหญ่ คำต่อท้ายคำถามคือ-mหรือ หน่วย คำ ศูนย์

ถ้าใช้มอร์ฟีมศูนย์เพื่อทำเครื่องหมายคำถาม และรากของคำกริยาเป็นพยัญชนะท้ายจะ มีการเพิ่ม -iiเข้าไป

ในการสร้างประโยคคำถามในบุคคลที่สอง ("คุณ") คำกริยาบางคำสามารถเติม-kหรือ-mเพื่อประกอบเป็นประโยคคำถามได้

• ภาษาฮัลชิโดมา

• ภาพรวม ภาษา Maricopaในเว็บไซต์สำรวจภาษาแคลิฟอร์เนียและภาษาอินเดียนแดงอื่นๆ