Sarama (Sanskrit: सरमा, Saramā) or Devashuni (Sanskrit: देव-शुनी, Devaśunī) is a female dog of the gods in Hindu mythology. She first appears in one of Hinduism's earliest texts, the Rig Veda, in which she helps the king of the gods Indra to recover divine cows stolen by the Panis asuras. This legend is alluded to in many later texts, and Sarama is often associated with Indra. The epic Mahabharata, and some Puranas, also make brief reference to Sarama.

Early Rig Vedic works do not depict Sarama as a dog, but later Vedic mythologies and interpretations usually do. She is described as the mother of all dogs, in particular of the two four-eyed brindle dogs of the god Yama, and dogs are given the matronymicSarameya ("offspring of Sarama"). One scripture further describes Sarama as the mother of all wild animals.

Orientalist Max Müller suggests that the word Sarama may mean "the runner", with the stem originating from the Sanskrit root sar ("to go"), but he is unable to account for the second part of the name, ama.^[1] Professor Monier-Williams translates Sarama as "the fleet one".^[2] The etymological treatise Nirukta by Yaska mentions that Sarama derives her name from her quick movement. Mahidhara, a commentator of the Vajasaneyi Samhita, states that Sarama is "she who entertains (remante) the gods".^[3] More broadly, Sarama has also come to mean any female dog.^[2]

ในฤคเวทฉบับดั้งเดิมมีคำคุณศัพท์สองคำสำหรับสารามา คำแรกคือสุพทิซึ่งหมายถึง "มีเท้าที่ดี" "เท้าสวย" หรือ "ว่องไว" เป็นคำคุณศัพท์ที่ใช้เฉพาะกับสารามาในข้อความนี้ คำคุณศัพท์อีกคำหนึ่งของสารามาคือสุภาคะซึ่งหมายถึง "ผู้โชคดี" หรือ "ผู้เป็นที่รัก" เป็นคำคุณศัพท์ทั่วไปของอุษาสหรือรุ่งอรุณ^{[ 4 ]}ชื่ออื่นของสารามา คือ เทวะชุนีซึ่งหมายถึง " สุนัข ตัวเมียศักดิ์สิทธิ์ " หรือ "สุนัขตัวเมียของเทพเจ้า" ^{[ 5 ] [ 6 ] : 694}

มีการเสนอแนะว่าเฮอร์มีส ของกรีก เป็นญาติกับซารามา^{[ 7 ]}

สารมาคือตัวละครใน ตำนาน ฤคเวท (1700–1100 ปีก่อนคริสตกาล) ซึ่งปรากฏหลายครั้งในพระเวทรวมถึงมัณฑละที่หนึ่ง (1.62.3, 1.72.8), ที่สาม (3.31.6), ที่สี่ (4.16.8) และที่ห้า (5.45.7, 5.45.8) (หนังสือฤคเวท) ในตำนาน กลุ่มอสูรชื่อปานิได้ลักพาตัววัวที่อังคิราสะ เลี้ยงดู ไว้ ซึ่งเป็นบรรพบุรุษของมนุษย์ ผู้เป็นบุตรของฤๅษีอังคิราสะ จากนั้นปานิก็ซ่อนวัวไว้ในถ้ำ จนกระทั่งสารมาตามรอยขโมยและช่วยอินทราตามหาวัวเหล่านั้นเจอ สารมาถูกบรรยายว่าพบวัวเหล่านั้น "โดยหนทางแห่งสัจธรรม" ^{[ 5 ]}เธอทำเช่นนี้ตามคำสั่งของอินทราบริหัสปติหรือทั้งอินทราและอังคิรา สะ ตามที่เล่าขานกันในตำนานหลายฉบับ สารมาถูกบรรยายว่าพบน้ำนมของวัว ซึ่งเป็นอาหารบำรุงเลี้ยงมนุษยชาติ เรื่องนี้ตีความได้ว่าสารมาสอนมนุษย์ให้รีดนมวัวและใช้เนยที่ได้จากการรีดนมวัวนั้นในการบูชายัญไฟ สารมายังพบอาหารสำหรับลูกๆ ของเธอเองในที่ซ่อนของโจร อย่างไรก็ตาม ในการบูชายัญขอบคุณที่อังคิราสะจัดขึ้นเพื่อเทพเจ้าหลังจากได้วัวคืนมา สารมาไม่ได้รับการบูชายัญหรือถูกอัญเชิญ ลูกๆ ของสารมาสารเมยะมีผิวขาวและมีแขนขาสีน้ำตาลอ่อน พวกเขาถูกบรรยายว่าเป็นสุนัขเฝ้าบ้านธรรมดาที่ไม่สามารถแยกแยะระหว่างผู้บูชาอินทรากับโจรได้ ในฐานะผู้ส่งสารของพระอินทร์ สารมาถูกพรรณนาไว้ในมัณฑละที่สิบ (10.108) ว่ากำลังสนทนากับกลุ่มปานี ซึ่งปานีเหล่านั้นได้ล่อลวงให้เธอแบ่งปันของที่ปล้นมาได้และเป็นน้องสาวของพวกเขา แม้ว่าสารมาจะปฏิเสธก็ตาม^{[ 5 ] [ 8 ] [ 9 ] [ 10 ]}สารมาเทวะชุนีได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้ประพันธ์คำพูดของเธอในบทสวดนี้^{[ 2 ] [ 10 ]} ตำราสารวนุกรมณี ของ กา ตยาณะในศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสต์ศักราชยังกล่าวถึงข้อเสนอของปานีต่อสารมาและการปฏิเสธของเธอด้วย^{[ 11 ]}

Sarama ยังถูกกล่าวถึงในบทสวดเวทบางบท โดยปกติจะเกี่ยวข้องกับAngirasaและการพิชิตภพภูมิสูงสุด ซึ่งที่สำคัญที่สุดคือSuktaของ Atris (5.45.8) ในที่นี้กล่าวว่า Sarama พบฝูงวัวโดยทางแห่งสัจธรรม บทสวดอีกบทหนึ่ง บทที่ 31 ของมัณฑละที่สามโดยVishwamitraกล่าวถึง Sarama ผู้มีเท้าเป็นสีทองที่พบที่ซ่อนและนำ Indra ไปหาวัว ในที่นี้ Sarama ถูกอธิบายว่า "รู้" ซึ่งบ่งบอกถึงพลังญาณของเธอ มีการกล่าวถึง Sarama สั้นๆ ในบทสวดอื่นๆ เช่น บทสวดของ Parashara Shaktya ^{[ 8 ]}

อนุกรมนิกาซึ่งเป็นดัชนีของฤคเวทสัมหิตา (ส่วนหนึ่งของฤคเวท) บันทึกไว้ว่าพระอินทร์ทรงส่งเทวะชุนีไปตามหาวัว และกล่าวซ้ำว่ามีการสนทนาระหว่างสารมากับปณี^{[ 12 ]}ไจมินิยะพรหมณะและ สัต ยา ณกะ ของสายนะ ในศตวรรษที่ 14 ได้เพิ่มเติมเรื่องราว พระอินทร์ทรงส่งนกสุปรณะซึ่งเป็นนกเหนือธรรมชาติไปตามหาวัว แต่ปรากฏว่านกสุปรณะไม่ซื่อสัตย์ พระอินทร์จึงมอบหมายให้สารมาตามหาวัว ซึ่งสารมาตกลงที่จะตามหาวัวโดยมีเงื่อนไขว่าลูกๆ ของนางจะได้รับนม ข้อตกลงนี้ทำให้มั่นใจได้ว่าจะมีนมไม่เพียงแต่สำหรับลูกๆ ของนางเท่านั้น แต่ยังรวมถึงมนุษยชาติด้วย^{[ 13 ]}เวทารฐประกาษะ อรรถกถา ซึ่งเป็นคำอธิบายของสายนะเกี่ยวกับ ฤคเวท ได้ทำให้เรื่องราวดั้งเดิมที่เล่าในฤคเวทง่ายขึ้นและเพิ่มรายละเอียดบางอย่างเข้าไป การเป็นเจ้าของวัวนั้นเป็นของอังคิราสะหรือบริหัสปติ พวกปานิซึ่งอาศัยอยู่ในถ้ำหิน วาลาขโมยวัวไปอินทราจึงส่งสารามาไปตามคำแนะนำของพระบริหัสบดี สารามาติดตามวัวไปจนถึงวาลา ที่ซึ่งพวกปานิพยายามล่อลวงเธอแต่ไม่สำเร็จ สยานะยังกล่าวอีกว่าสารามาทำข้อตกลงกับอินทราก่อนออกตามหาว่าลูกๆ ของเธอจะได้รับนมและอาหารอื่นๆ^{[ 14 ] [ 15 ]} งานเขียน Nitimanjariในศตวรรษที่ 15 โดย Dva Dviveda แสดงความคิดเห็นว่า "แม้จะรู้ความจริง แต่คนๆ หนึ่งด้วยความโลภในชีวิตทางโลกนี้ สูญเสียความรู้สึกถึงคุณค่าทั้งหมด สารามาผู้รู้ความจริง ได้ขออาหารจากอินทราในโอกาสที่ไถ่ถอนวัว (โค)" ^{[ 16 ]}

ตำราสัมหิตาเช่นวัจสเนยีสัมหิตา , กฐกะ , ไมตรยานีสัมหิตาและอถรรวเวทสั มหิตา ต่างก็กล่าวซ้ำบทกวีฤคเวทโดยอ้างอิงถึงสารามะอถรรวเวทสัมหิตายังมีการอ้างอิงถึงสารามะอีก ซึ่งกล่าวถึงเล็บติ่งของเธอ แสดงให้เห็นว่าเธอเป็นเทพเจ้าของสุนัขทุกตัว^{[ 17 ]}

คัมภีร์พราหมณ์เช่นไทติริยา พราหมณ์และอัปสตัมบะ ศรุตะสูตรเล่าว่า สารามะ “เทพีในร่างสุนัข” ได้รับมอบหมายจากอินทราให้ท่องไปในโลกมนุษย์ ซึ่งนางได้เห็นผู้คนอดอยาก สารามะจึงสร้างน้ำเพื่อหล่อเลี้ยงอาหารและนำน้ำให้ไหลไปยังทุ่งนา นางยังได้พบวัวศักดิ์สิทธิ์ซึ่งให้นมแก่มนุษย์อีกด้วย^{[ 18 ]}นิรุกตะของยัสกะยังบันทึกเรื่องราวการสนทนาระหว่างสารามะและปานี และเรื่องราวการฟื้นคืนชีพของวัว โดยมีทุรคาจารย์ผู้เป็นนักวิจารณ์ เติมรายละเอียดในเรื่องเล่าของสารามะในภายหลัง^{[ 3 ]}

ใน ตำนานฤคเวทเรื่อง Brhaddevataซึ่งแต่งขึ้นราว 400 ปีก่อนคริสตกาล Sarama มีความภักดีต่อ Indra น้อยกว่าในฉบับดั้งเดิม เมื่อ Panis ขโมยวัวของ Indra Indra จึงส่ง Sarama ไปเป็นทูต Panis พยายามล่อลวง Sarama ให้เข้าข้างตนและเสนอส่วนแบ่งของที่ขโมยมา Sarama ปฏิเสธแต่ขอนมวัว Panis จึงให้ตามที่ขอ และหลังจากดื่มนมชั้นดีแล้ว Sarama ก็กลับไปหา Indra ซึ่งถามเธอเกี่ยวกับวัว Sarama อยู่ภายใต้อิทธิพลของนมจึงแสร้งทำเป็นไม่รู้เรื่อง Indra โกรธจึงเตะเธอและเธอก็อาเจียนนมออกมา ด้วยความหวาดกลัว เธอจึงพา Indra ไปที่ถ้ำ จากนั้น Indra ก็สังหาร Panis และเอาวัวคืนมา^{[ 19 ]}เรื่องราวที่คล้ายกันนี้ยังปรากฏในVaraha Puranaด้วย อสูรยึดครองสวรรค์จาก Indra ซึ่งได้รับคำแนะนำให้จัดพิธีบูชายัญวัวเพื่อยึดคืนการควบคุม วัวทั่วโลกถูกรวบรวมเพื่อประกอบพิธี และสารามาได้รับมอบหมายให้ดูแลพวกมัน อย่างไรก็ตาม อสูรกลับยึดวัวไปและติดสินบนสารามาด้วยนมของพวกมัน ทิ้งเธอไว้เพียงลำพังในป่า สารามาตัวสั่นด้วยความกลัวจึงไปหาอินทราและบอกเขาว่าเธอไม่รู้ว่าเกิดอะไรขึ้นกับวัว เหล่ามารุตซึ่งอินทราส่งมาเพื่อปกป้องสารามาได้เห็นการทรยศของสารามาและรายงานต่ออินทรา อินทราเตะสารามาที่ท้องและเธอก็อาเจียนนมออกมา จากนั้นสารามาก็พาอินทราไปหาอสูรและสังหารพวกมัน อินทราจึงประกอบพิธีบูชายัญเสร็จสิ้นและกลับมาเป็นราชาแห่งสวรรค์อีกครั้ง^{[ 6 ] : 859 [ 20 ]}

ไทติริยาอารันยากะกล่าวว่าสารามะเป็นเวทิ – แท่นบูชาศักดิ์สิทธิ์ ธิดาของดยาอุส (“สวรรค์”) และปฤถวี (“โลก”) และเป็นน้องสาวของบริหัสปติและรุทระ^{[ 21 ]}

ในบทสวดตอนปลายในมัณฑ ละที่สิบ ของฤคเวท มีการบรรยายถึง สารเมยะ สององค์ (แปลว่า "บุตรของสารมา") คือศยามะและศาบาลโดยไม่มีการอ้างอิงถึงสารมาในฐานะมารดาอย่างชัดเจน พวกเขามีสี่ตาและมีลายด่าง เป็นผู้ส่งสารของยมเทพแห่งธรรมในพระเวท และต่อมาเป็นเทพแห่งความตาย พวกเขาเป็นผู้พิทักษ์เส้นทางสู่สวรรค์ คอยปกป้องมนุษย์บนเส้นทางนั้น^{[ 6 ] : 859 [ 8 ]}บทสวดในพระสูตรปาราสการะคฤหยะกล่าวว่า ศยามะและศาบาลเป็นบุตรของสารมา โดยมีบิดาชื่อศิสาระ ในคาถาที่เรียกว่าเอกกนิกัณฑ์ซึ่งมีจุดประสงค์เพื่อขับไล่วิญญาณสุนัข ( สวะเคราะห์ ) เช่น ศยามะ ศาบาล อลาบา ฤจิ เป็นต้น ซึ่งทำให้เด็กไอ มีการกล่าวถึงสารมาว่าเป็นมารดาของพวกเขา มีการกล่าวถึงการที่สารมาแอบดูวัว โดยพระอินทร์ให้สิทธิ์แก่เธอในการรบกวนเด็กๆ เป็นการตอบแทน^{[ 22 ]}

มักถูกกล่าวถึงว่าเป็นแม่ของสุนัขทั้งหมด บางครั้งก็ถือว่าเป็นแม่ของสัตว์นักล่าทั้งหมด รวมถึงสิงโตและเสือ ดังเช่นในภควตปุราณะ [ ^{2 ] นอกจาก}นี้ เธอยังเป็นธิดาของทักษาและภรรยาของฤๅษีกัศยปะในปุราณะนี้ และไม่ใช่สุนัข^{[ 23 ]}

The epic Ramayana does not mention Sarama herself. However, it does mention an incident in which the god Rama punishes a Brahmin for beating a Sarameya – descendant of Sarama – for no reason. The epic Mahabharata has a similar story.^[20] In the first book of the epic Adi Parva, king Janamejaya's brothers beat up a dog, who comes near Janamejaya's yajna site. The crying dog complains to its mother Sarama that it was beaten by Janamejaya's brothers for no reason. Sarama reaches Janamejaya's sacrifice site and curses him that since he has harmed her son without reason, unseen danger will befall him. The curse frightens the king and he finds a priest, named Somashravas, to free him from the curse.^[24] In the second book, Sabha Parva, Sarama is listed among the many goddesses that worship the god Brahma in his court or are members of his court. In the third book, Vana Parva, Sarama is listed among the Matrika ("Mothers") or manushya-grahas (evil spirits), who are allowed by their "son", the war-god Skanda to devour children under the age of sixteen. It says Sarama, the mother of all dogs, Lord of the world, snatches human fetuses from wombs.^{[6]: 859 [20][25]}

Scholars, including Max Müller, Sri Aurobindo and Wendy Doniger emphasize that most references in the early Veda do not refer to Sarama as canine. She may be a fair-footed goddess to whom the Panis are attracted and whom they ask to be their sister. It is only in later interpretations of the Vedic imagery that Sarama becomes a divine hound, who sniffs out the Panis and leads her master to them. According to Sri Aurobindo, the phrase in which Sarama demands food for her progeny is misinterpreted with equating Sarama's children to a dog-race born of Sarama. It is the reference to the Sarameya dogs – sons of Sarama – in a late hymn that cements the notion of Sarama being a dog.^[8][19][26]

The role of Sarama in the Rig Vedic legend leads Sri Aurobindo to say, "Sarama is some power of Light and probably of Dawn". She "must be a forerunner of the dawn of Truth in the human mind". Sarama is "the traveller and the seeker who does not herself possess [the Truth] but rather finds what is lost".^[8] However, about the interpretation of Sarama as canine, Sri Aurobindo adds, "The image of the hound of heaven is, however, exceedingly apt and striking and was bound to develop out of the legend".^[27] Max Müller relates Sarama to the Ushas, the Dawn. The tale of kidnapping of the cows and their recovery, he explains, is the disappearance of the bright cows or rays of the Sun. Sarama, the Dawn, finds them and is followed by Indra, the god of light.^[28]

When explaining the two references in which Sarama follows the "path of Truth", Sayana calls Sarama the heavenly dog or Speech (Vāc) herself.^[10] The Vac-identity of Sarama is also emphasized in the Yajus-samhitas and by Mahidhara, commentator of the Vajasaneyi Samhita.^[3] The Brhaddevata, which speaks of Sarama's unfaithfulness, also mentions Sarama as one of the names of Vac in the middle sphere (world), where Vac is said to have three forms in three spheres. Sarama is also mentioned as a deity within Indra's sphere in the same text.^[29]

• Debroy, Bibek (2008). Sarama and Her Children: The Dog in Indian Myth, New Delhi: Penguin, ISBN 978-0-14-306470-1.