วิษเวเทวะ ( สันสกฤต : विश्वेदेव , IAST : Viśvēdēva ) หมายถึงชื่อที่ใช้เรียกเทพเจ้าทั้งหมดที่ปรากฏในพระเวทนอกจากนี้ยังหมายถึงการจัดประเภทเทพเจ้าเฉพาะในปุราณะด้วย^{[ 1 ]}บางครั้งวิษเวเทวะถือเป็นกลุ่มเทพเจ้าที่ครอบคลุมมากที่สุด ซึ่งเป็นการจัดประเภทที่ไม่มีเทพเจ้าองค์ใดถูกละเว้น^{[ 2 ]}

ในคัมภีร์ฤคเวทมีบทสวดสรรเสริญเทพเจ้าเหล่านี้หลายบท รวมถึง (ตามที่กริฟฟิธระบุ): 1.3, 1.89, 3.54-56, 4.55, 5.41-51, 6.49-52, 7.34-37, 39, 40, 42, 43, 8.27-30, 58, 83, 10.31, 35, 36, 56, 57, 61-66, 92, 93, 100, 101, 109, 114, 126, 128, 137, 141, 157, 165, 181

RV 3 .54.17 กล่าวถึงพวกเขาโดย มีอินทราเป็นผู้นำ: ^{[ 3 ]}

นี่คือชื่ออันยิ่งใหญ่และรุ่งโรจน์ของท่านผู้ทรงปัญญาทั้งหลาย ที่เหล่าเทพทั้งหลายสถิตอยู่ในพระอินทร์ (แปลโดย กริฟฟิธ)

การแบ่งแยกระหว่างเทวดาไม่ปรากฏชัดในบทสวดเหล่านี้ และเทวดาจะถูกอัญเชิญพร้อมกัน เช่นมิตราและวรุณะแม้ว่าจะมีชื่อเทวดามากมายในฤคเวท แต่ มีการนับ เทวดาเพียง 33 องค์ โดยมีเทวดา 11 องค์อยู่ในโลก อวกาศและสวรรค์^{[ 4 ]}

ตามที่Manu (iii, 90, 121) กล่าวไว้ ควรถวายเครื่องบูชาแก่วิศเวเทวะทุกวัน สิทธิพิเศษเหล่านี้ได้รับมอบจากพระพรหมและบรรพบุรุษเพื่อเป็นรางวัลสำหรับการบำเพ็ญตบะอย่างเข้มงวดที่พวกเขาได้กระทำบนเทือกเขาหิมาลัย^{[ 5 ]}

ในศาสนาฮินดู ยุคหลัง วิษณุเทวะถือเป็นหนึ่งในเก้าคณเทวะ (ร่วมกับอาทิตยะวสุตุษิตะอภัสวรอนิละมหาราชิกะสัธยะและรุทระ ) ตามคัมภีร์วิษณุปุราณะและปัทมาปุราณะพวกเขาเป็นบุตรของวิศวะ ธิดาของทักษาซึ่งมีคำอธิบายดังนี้: ^{[ 6 ]}

• วาสุ
• สัตยา
• คราตู
• ทักษา
• กาล่า
• กามะ
• ธฤติ
• คุรุ
• ปุรุราวาส
• มาดราวาส
• โรคากา หรือ โลคานา
• ธวานี หรือ ธูรี

เหล่าวิศเวเทวะได้รับการอธิบายว่าจุติลงมายังโลกมนุษย์เนื่องจากคำสาปของฤๅษีวิศวามิตร [ ^{7 ]}ในฐานะบุตรชายทั้งห้าของเทราปทีกับปันดาวะ - เทราปเทยะพวกเขาได้รับการอธิบายว่ากลับคืนสู่ร่างเดิมหลังจากถูกอัศวัตถมา^{สังหาร}ในเวลากลางคืน

• อดิตยาส
• วาสุส
• รุดราส
• เทพเจ้าในคัมภีร์ฤคเวท