ชาวอะคีอันหรืออัคไฮอัน ( / ə ˈ k iː ən z / ; ภาษากรีกโบราณ: Ἀχαιοί , โรมันไนซ์ :  Akhaioí , "ชาวอะคีอัน" หรือ "แห่งอะคีอา ") เป็นหนึ่งในชื่อที่โฮเมอร์ใช้เรียกชาวกรีกโดยรวม

เชื่อกันว่าคำว่า "อะเคียน" มีความเกี่ยวข้องกับคำ ว่า อาห์ฮิยาวา ใน ภาษาฮิตไทต์และคำว่าเอคเวช ในภาษา อียิปต์ซึ่งปรากฏในเอกสารจากยุคสำริดตอนปลายและเชื่อกันว่าหมายถึงอารยธรรมไมซีเนียนหรือบางส่วนของอารยธรรมนั้น

ในยุคประวัติศาสตร์ คำนี้เลิกใช้ในฐานะคำทั่วไปสำหรับชาวกรีก และโดยทั่วไปแล้วจะสงวนไว้สำหรับผู้อยู่อาศัยในภูมิภาคอะเคีย ซึ่งเป็นภูมิภาคทางตอนกลางของคาบสมุทรเพโลปอนเนสนครรัฐต่างๆ ในภูมิภาคนี้ต่อมาได้รวมตัวกันเป็นสมาพันธ์ที่รู้จักกันในชื่อสันนิบาตอะเคียซึ่งมีอิทธิพลในช่วงศตวรรษที่ 3 และ 2 ก่อนคริสต์ศักราช

ตามที่Margalit Finkelberg กล่าว ชื่อ Ἀχαιοί ( ก่อนหน้านี้ Ἀχαιϝοί) อาจมาจากรูปแบบกลาง *Ἀχαϝyοί จากรูปแบบภาษากรีกโบราณสมมติฐานที่สะท้อนอยู่ในรูปแบบภาษาฮิตไทต์Aḫḫiyawāซึ่งรูปแบบหลังนี้ได้รับการยืนยันในเอกสารสำคัญของชาวฮิตไทต์ เช่น ในจดหมายTawagalawa ^{[ 1 ]}อย่างไรก็ตามRobert SP Beekesตั้งข้อสงสัยในความถูกต้องและเสนอ*Akay ^w a-ก่อนภาษากรีก^{[ 2 ]}

ในงานเขียนของโฮเมอร์คำว่า ชาวอะคีอัน เป็นหนึ่งในคำหลักที่ใช้เรียกชาวกรีกโดยรวม มีการใช้คำนี้ 598 ครั้งในมหากาพย์อีเลียดและมัก จะใช้ควบคู่กับคำคุณศัพท์ " ผมยาว" ชื่อเรียกอื่นๆ ที่ใช้กันทั่วไปในงานเขียนของโฮเมอร์ ได้แก่ชาวดานาน ( Danaans ;ใช้138ครั้งในอีเลียด)และชาวอาร์ไกฟส์( Argives ; ใช้ 182 ครั้งในอีเลียด ) Panhellenes ( Πανέλληνες Panhellenes, "ชาวกรีกทั้งหมด") และHellenes ( / ˈ h ɛ l iː n z / ; ^{[ 3 ]} Ἕλληνες Hellenes ) ปรากฏเพียงครั้งเดียวเท่านั้น [ ^{4 ] คำ}ศัพท์ทั้งหมดที่กล่าวมาข้างต้นถูกใช้ในความหมายเดียวกันเพื่อแสดงถึงเอกลักษณ์ของชาวกรีกร่วมกัน^{[ 5 ]}ในการแปลอีเลียด เป็นภาษาอังกฤษบางฉบับ ชาวอะคีอันถูกเรียกว่าชาวกรีกตลอดทั้งเรื่อง

ต่อมาใน ช่วงยุค อาร์เคอิกและ ยุค คลาสสิกคำว่า "ชาวอะเคียน" หมายถึงผู้อยู่อาศัยในภูมิภาคอะเคียที่มี ขนาดเล็กกว่ามาก เฮโรโดตัสระบุว่าชาวอะเคียนทางตอนเหนือของเพโลปอนเนสเป็นลูกหลานของชาวอะเคียนในยุคก่อนหน้าตามแบบของโฮเมอร์ ตามที่เปาซาเนียสเขียนในศตวรรษที่ 2 หลังคริสต์ศักราช คำว่า "ชาวอะเคียน" เดิมทีใช้เรียกชาวกรีกที่อาศัยอยู่ในอาร์โกลิสและลาโคเนีย^{[ 6 ]}

ทั้งเปาซาเนียสและเฮโรโดตัสต่างเล่าตำนานว่าชาวอะคีอันถูกชาวดอเรียน ขับไล่ออกจากบ้านเกิดเมืองนอน ในช่วงการรุกรานเพโลปอนเนสของชาวดอเรียนในตำนาน จากนั้นพวกเขาก็ย้ายไปอยู่ในดินแดนที่ต่อมาเรียกว่าอะคีอา

ยังไม่มีข้อสรุปที่เป็นเอกฉันท์ในแวดวงวิชาการเกี่ยวกับต้นกำเนิดของชาวอะเคียนในประวัติศาสตร์เมื่อเทียบกับชาวอะเคียนในสมัยโฮเมอร์ และยังคงมีการถกเถียงกันอย่างดุเดือด การเน้นย้ำเรื่องเชื้อชาติที่สันนิษฐานไว้ในอดีต เช่น บทความของ John A. Scott เกี่ยวกับผมสีบลอนด์ของชาวอะเคียนเมื่อเทียบกับผมสีเข้มของโพไซดอน "เมดิเตอร์เรเนียน" [ ^{7 ]}โดยอ้างอิงจากคำใบ้ในโฮเมอร์นั้น ถูกปฏิเสธโดยบางคน ความเชื่อที่ตรงกันข้ามที่ว่า "ชาวอะเคียน" ตามที่เข้าใจผ่านโฮเมอร์นั้นเป็น "ชื่อที่ไม่มีประเทศ" เป็นกลุ่ม^{ชาติพันธุ์}ที่สร้างขึ้นในประเพณีมหากาพย์ [ ^{8 ] ได้} รับการสนับสนุนจากผู้คนในยุคปัจจุบันที่สรุปว่า "ชาวอะเคียน" ได้รับการนิยามใหม่ในศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสต์ศักราช ในฐานะผู้พูด ภาษากรีกเอโอลิกในยุคนั้น

คาร์ล เบโลชเสนอว่าไม่มีการรุกรานของชาวดอเรียน แต่ชาวดอเรียนแห่งเพโลปอนนีสต่างหากที่เป็นชาวอะเคียน^{[ 9 ]}เอดูอาร์ด เมเยอร์ไม่เห็นด้วยกับเบโลช และเสนอว่าชาวอะเคียนในชีวิตจริงคือชาวกรีกบนแผ่นดินใหญ่ก่อนยุคดอเรียน^{[ 10 ]}ข้อสรุปของเขามาจากการวิจัยเกี่ยวกับความคล้ายคลึงกันระหว่างภาษาของชาวอะเคียนและชาวอาร์คาเดียนในยุคก่อนประวัติศาสตร์ วิลเลียม เพรนติส ไม่เห็นด้วยกับทั้งสอง โดยตั้งข้อสังเกตว่าหลักฐานทางโบราณคดีชี้ให้เห็นว่าชาวอะเคียนอพยพมาจาก " เอเชียไมเนอร์ ตอนใต้ไปยังกรีซ โดยอาจตั้งถิ่นฐานครั้งแรกใน เทสซาลีตอนล่าง" ก่อนปี 2000 ก่อนคริสต์ศักราช^{[ 11 ]}

ข้อความภาษาฮิตไทต์บางส่วนกล่าวถึงประเทศทางทิศตะวันตกที่เรียกว่าAhhiyawa ( ภาษาฮิตไทต์: 𒄴𒄭𒅀𒉿 Aḫḫiyawa ) ^{[ 12 ]}ในการอ้างอิงถึงดินแดนนี้ที่เก่าแก่ที่สุด จดหมายที่ระบุถึงการละเมิดสนธิสัญญาของMadduwatta ^{ผู้เป็นข้าราชบริพารของฮิตไทต์ [} 13 ^{] เรียก}ว่าAhhiyaอีกตัวอย่างที่สำคัญคือจดหมาย Tawagalawaที่เขียนโดย กษัตริย์ ฮิตไท ต์ที่ไม่ระบุชื่อ ซึ่งน่าจะเป็นHattusili IIIในยุคจักรวรรดิ ประมาณศตวรรษที่ 14-13 ก่อนคริสต์ศักราช ถึงกษัตริย์แห่งAhhiyawaโดยปฏิบัติต่อเขาอย่างเท่าเทียมกันและบอกเป็นนัยว่าMiletus ( Millawanda ) อยู่ภายใต้การควบคุมของเขา^{[ 14 ]}

นอกจากนี้ยังหมายถึง " เหตุการณ์ วิลูซา " ก่อนหน้านี้ ซึ่งเกี่ยวข้องกับความเป็นปรปักษ์ของอาห์ฮิยาวาอาห์ฮิยาวาได้รับการระบุว่าเป็นชาวอะคีอันในสงครามทรอยและเมืองวิลูซาคือเมืองทรอย ในตำนาน โปรดสังเกตความคล้ายคลึงกับคำในภาษากรีกโบราณϜιλιον Wilionซึ่งต่อมาคือἼλιον Ilionชื่อของอะโครโพลิสแห่งทรอย

เอมิล ฟอร์เรอร์นักฮิตไทต์วิทยาชาวสวิสที่ทำงานเกี่ยวกับแผ่นจารึกโบกาซคอยในเบอร์ลิน กล่าวว่าชาวอะคีอันแห่งกรีกก่อนสมัยโฮเมอร์มีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับคำว่า "ดินแดนแห่งอาห์ฮิยาวา" ที่กล่าวถึงในข้อความของชาวฮิตไทต์^{[ 15 ]}ข้อสรุปของเขาในขณะนั้นถูกท้าทายโดยนักฮิตไทต์วิทยาคนอื่นๆ (เช่นโยฮันเนส ฟรีดริชในปี 1927 และอัลเบรชต์ เกิทเซในปี 1930) เช่นเดียวกับเฟอร์ดินานด์ ซอมเมอร์ผู้ซึ่งตีพิมพ์Die Ahhijava-Urkunden ( เอกสารอาห์ฮิยาวา ) ในปี 1932 ^{[ 15 ]}

ความสัมพันธ์ที่แท้จริงของคำว่าAhhiyawaกับชาวอะเคียน นอกเหนือจากความคล้ายคลึงกันในการออกเสียง ยังคงเป็นที่ถกเถียงกันอย่างดุเดือดในหมู่นักวิชาการ แม้กระทั่งหลังจากการค้นพบว่าอักษรลิเนียร์บี ของไมซีเนียน เป็นรูปแบบแรกเริ่มของภาษากรีกการถกเถียงก่อนหน้านี้ได้รับการสรุปไว้ในปี 1984 โดยHans G. Güterbock [ ^{16 ] งาน}วิจัยล่าสุดที่อิงจากการอ่านและการตีความใหม่ของข้อความฮิตไทต์ รวมถึงหลักฐานทางวัตถุเกี่ยวกับการติดต่อของชาวไมซีเนียนกับแผ่นดินใหญ่อนาโตเลีย ได้นำไปสู่ข้อสรุปที่ได้รับการสนับสนุนอย่างกว้างขวางว่าAhhiyawaหมายถึงโลกของชาวไมซีเนียน หรืออย่างน้อยก็เป็นส่วนหนึ่งของโลกนั้น^{[ 17 ]}

นักวิชาการได้เสนอสถานที่ที่เป็นไปได้หลายแห่งสำหรับเมืองหลวงของอาห์ฮิยาวา ได้แก่ โรดส์ในหมู่เกาะโดเดคาเนส^{[ 18 ]}ไมซีเนในอาร์โกนิด^{[ 19 ]}และธีบส์ในโบโอเทีย [ ^{20 ] เป็น}ไปได้ว่าศูนย์กลางทางการเมืองของอาห์ฮิยาวาไม่ได้ตั้งมั่นอยู่ในสถานที่เดียว แต่อาจมีการเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา—บางทีอาจตั้งอยู่ที่ธีบส์ ในตอนแรก และต่อมาที่ไมซีเน^{[ 21 ]}

มีการเสนอว่าEkweshในบันทึกของอียิปต์อาจเกี่ยวข้องกับAchaea (เมื่อเทียบกับAhhiyawa ของฮิตไทต์ ) ในขณะที่DenyenและTanajuอาจเกี่ยวข้องกับDanaoi ของกรีกคลาสสิ ก^{[ 22 ]}การอ้างอิงข้อความที่เก่าแก่ที่สุดเกี่ยวกับโลกไมซีเนียนอยู่ในพงศาวดารของThutmosis III ( ประมาณ1479 –1425 ปีก่อนคริสตกาล) ซึ่งกล่าวถึงผู้ส่งสารจากกษัตริย์แห่ง Tanaju ประมาณ1437 ปีก่อนคริสตกาลถวายของขวัญต้อนรับกษัตริย์อียิปต์ เพื่อเริ่มต้นความสัมพันธ์ทางการทูต เมื่อกษัตริย์อียิปต์ทรงทำการรบในซีเรีย^{[ 23 ]}

นอกจากนี้ Tanaju ยังปรากฏอยู่ในจารึกที่วิหารศพของ Amenhotep III อีก ด้วย Amenhotep III ปกครองอียิปต์ในช่วงประมาณ1382 –1344 ปีก่อนคริสตกาล จารึกนี้กล่าวถึงรายชื่อเมืองและภูมิภาคของ Tanaju ซึ่งรวมถึงเมืองต่างๆ เช่น Mycenae, Nauplion , Kythera , Messeniaและ Thebaid (ภูมิภาคของธีบส์ ) ^{[ 24 ]}

ในรัชสมัยปีที่ 5 ของฟาโรห์เมอร์เนปทาห์ เชื่อกันว่า กลุ่มชนจากลิเบียและทางเหนือได้โจมตีบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ฝั่งตะวันตก ในบรรดาชื่อกลุ่มชาติพันธุ์ของผู้รุกรานที่ถูกขับไล่นั้นรวมถึงชาวเอคเวชหรือเอคเวช ซึ่งบางคนมองว่าเป็นชาวอะคีอัน แม้ว่าตำราอียิปต์จะกล่าวถึงชาวเอคเวชเหล่านี้โดยเฉพาะว่าต้องผ่านการขลิบ โฮเมอร์กล่าวถึงการโจมตีของชาวอะคีอันต่อบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์เมเนเลาส์กล่าวถึงเรื่องเดียวกันนี้ในหนังสือเล่มที่ 4 ของโอดิสซีแก่เทเลมาคัสเมื่อเขาเล่าเรื่องการกลับบ้านของตนเองจากสงครามทรอยนักเขียนชาวกรีกโบราณบางคนกล่าวว่าเฮเลนใช้เวลาในช่วงสงครามทรอยอยู่ในอียิปต์ ไม่ใช่ที่ทรอยและหลังจากสงครามทรอย ชาวกรีกก็ไปที่นั่นเพื่อพาเธอกลับมา^{[ 25 ]}

ในเทพปกรณัมกรีกการแบ่งแยกทางวัฒนธรรมที่รับรู้กันในหมู่ชาวเฮลเลนส์นั้นถูกแสดงออกมาในรูปของสายตระกูลในตำนานที่ระบุกลุ่มเครือญาติ โดยแต่ละสายตระกูลสืบเชื้อสายมาจาก บรรพบุรุษ ผู้มีชื่อเสียง แต่ละ กลุ่มชาติพันธุ์ของกรีกกล่าวกันว่าได้รับการตั้งชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่บรรพบุรุษของตน เช่นอะคีอุสแห่งชาวอะคีอุสดาเนาส์แห่งชาวดาเนาสแคดมัสแห่งชาวแคดเมียน ( ชาวธีบัน ) เฮลเลนแห่งชาวเฮลเลนส์ (ไม่ควรสับสนกับเฮเลนแห่งทรอย ) เอโอลัสแห่งชาวเอโอเลียนไอออนแห่งชาวไอโอเนียนและดอรัสแห่ง ชาวด อเรียน

เฮลเลน, ไกรคอส, แมกเนส และมาเซดอน เป็นบุตรชายของเดอคาลิออนและพีร์ราซึ่งเป็นชนชาติเดียวที่รอดชีวิตจากมหาอุทกภัย^{[ 26 ]}กล่าวกันว่าเดิมทีชนชาตินี้ มีชื่อว่า ไกรคอสตามชื่อบุตรชายคนโต แต่ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นเฮลเลนส์ตามชื่อเฮลเลนผู้ซึ่งได้รับการพิสูจน์แล้วว่าแข็งแกร่งที่สุด^{[ 27 ]}บุตรชายของเฮลเลนและนางไม้โอรเซอิสได้แก่ โดรัส, ซูโทส และเอโอลัส [ ^{28 ] บุตร}ชายของซูโทสและครูซา บุตรสาวของเอเรคเทีย ได้แก่ ไอออนและอะเคอุส^{[ 28 ]}

ตามที่ไฮจินัส กล่าวไว้ ชาวอะคีอัน 22 คนสังหารชาวทรอย 362 คนในช่วงสิบปีที่พวกเขาอยู่ที่ทรอย^{[ 29 ]}

• อาเคีย (จังหวัดในปัจจุบัน)
• อาเคีย (จังหวัดของโรมัน)
• ราชวงศ์อาร์เกด
• อารยธรรมอีเจียน
• ความเป็นมาทางประวัติศาสตร์ของมหากาพย์อีเลียด
• กองทัพแห่งกรีกไมซีเนียน

• จอร์แดน, เฮอร์เบิร์ต (2009–2012). "มหากาพย์อีเลียดของโฮเมอร์ (แปลโดย เฮอร์เบิร์ต จอร์แดน): ชาวอะคีอัน ชาวอาร์กิฟ ชาวดานาน หรือชาวกรีก?" .
• ซาลิมเบตติ, อันเดรีย (30 กันยายน 2013). "ยุคสำริดของกรีก" .