แมนซ์
ภาษาแมนซ์เกลิก
เกล็ก, และ เกลก์เกลค์, และ เกลค์
การออกเสียง	[ɡɪlʲɡʲ] ( Gaelg ) [ɡɪlʲkʲ] ( Gailck ) [əˈɣɪlʲɡʲ] ( ย เกลก์ ) [əˈɣɪlʲkʲ] ( ย ไกล์ก ) [ a ]
ชาวพื้นเมือง	เกาะแมน
เชื้อชาติ	แมนซ์
สูญพันธุ์	27 ธันวาคม พ.ศ. 2517 เนื่องด้วยการเสียชีวิตของเน็ด แมดเดรลล์[ 1 ]
การฟื้นฟู	L1 : 0 (2023) [ 2 ] L2 : 2,023 (2021) [ 3 ]
ตระกูลภาษา	อินโด-ยุโรป เซลติก ชาวเซลติกบนเกาะ โกยเดลิก แมนซ์
รูปแบบแรกเริ่ม	ชาวไอริชดั้งเดิม ชาวไอริชโบราณ ภาษาไอริชกลาง
ภาษาถิ่น	ภาคเหนือ ภาคใต้
สถานะอย่างเป็นทางการ
ภาษาทางการใน	เกาะแมน
ควบคุมโดย	Coonceil ny Gaelgey (สภาที่ปรึกษาภาษาเกาะแมน)
รหัสภาษา
ISO 639-1	gv
ISO 639-2	glv
ISO 639-3	glv
ISO 639-6	glvx (historical)rvmx (revived)
กลอตโตล็อก	manx1243
อีแอลพี	แมนซ์
ลิงกัวสเฟียร์	50-AAA-aj
ภาษาแมนซ์ได้รับการจัดประเภทเป็นภาษาที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างแน่นอนโดยUNESCO Atlas of the World's Languages ​​in Danger (2010)

ภาษาแมนซ์ ( ชื่อเรียกในภาษาท้องถิ่น : Gaelg, y GhaelgหรือGailck, y Ghailckออกเสียงว่า[ɡilʲkʲ, ə ˈɣilʲkʲ] ) ^{[ a ] ​​[ 5 ]} หรือที่รู้จักกันในชื่อManx Gaelicเป็นภาษาเกลิกใน สาขา เซลติกบนเกาะของตระกูลภาษาเซลติกซึ่งเป็นสาขาหนึ่งของตระกูลภาษาอินโด-ยุโรป ภาษาแมนซ์เป็นภาษาดั้งเดิมของชาวแมนซ์

แม้ว่าจะไม่มีเด็กพื้นเมืองบนเกาะแมนพูดภาษาแมนซ์เป็นภาษาแรกแต่จำนวนผู้พูดภาษานี้ก็เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี 1974 เมื่อเน็ด แมดเดรลล์ซึ่งถือเป็นผู้พูดภาษาแมนซ์คนสุดท้ายที่เติบโตในชุมชนที่ใช้ภาษาแมนซ์เสียชีวิตลง ถึงกระนั้น ภาษาแมนซ์ก็ไม่เคยสูญหายไปอย่างสิ้นเชิง โดยยังมีคนกลุ่มน้อยที่มีความรู้ในภาษานี้ในฐานะภาษาที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษ และยังคงเป็นส่วนสำคัญของ วัฒนธรรมและมรดกทางวัฒนธรรมของเกาะนี้

ภาษาแมนซ์มักถูกยกเป็นตัวอย่างที่ดีของ ความพยายาม ในการฟื้นฟูภาษาในปี 2021 มีผู้คนประมาณ 2,023 คนที่มี ความสามารถในการสนทนาเป็น ภาษาที่สอง ในระดับต่างๆ ตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 20 ภาษาแมนซ์เริ่มเป็นที่รู้จักมากขึ้นบนเกาะแห่งนี้ ด้วยป้ายบอกทาง การออกอากาศทางวิทยุ และโรงเรียนประถมศึกษาที่ใช้ภาษาแมนซ์เป็นสื่อการสอน การฟื้นฟูภาษาแมนซ์เป็นไปได้ง่ายขึ้นเพราะภาษานี้ได้รับการบันทึกไว้อย่างดี เช่นคัมภีร์ไบเบิลและหนังสือสวดมนต์ทั่วไปได้รับการแปลเป็นภาษาแมนซ์ และมีการบันทึกเสียงของผู้พูดภาษาแมนซ์พื้นเมืองไว้ด้วย

นามสกุลของภาษาคือGaelg / Gailck ซึ่งมีนิรุกติศาสตร์เดียวกันกับคำว่า "Gaelic" เช่น เดียวกับนามสกุลของภาษาพี่น้อง : ไอริช ( Gaeilge ) และภาษาเกลิกแบบสก็อตแลนด์ ( Gàidhlig ) Manx มักใช้รูปแบบy Ghaelg / y Ghailck (มีบทความที่ชัดเจน ) เช่นเดียวกับภาษาไอริช ( Ghaeilge ) และภาษาเกลิคแบบสก็อตแลนด์ ( a' Ghàidhlig )

เพื่อแยกความแตกต่างจากภาษาเกลิคอีกสองรูปแบบ จึงมีการใช้วลีGaelg/Gailck Vannin "Gaelic of Mann " และGaelg/Gailck Vanninnagh "Manx Gaelic" ด้วยเช่นกัน นอกจากนี้ ชื่อเล่นเชงกี้ นี เมย์เรย์ยังจุดไฟด้วย “ภาษาแม่” จะใช้เป็นครั้งคราว

โดยทั่วไปแล้ว ภาษานี้จะถูกเรียกในภาษาอังกฤษว่า "Manx" คำว่า "Manx Gaelic" มักใช้กัน เช่น เมื่อกล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างภาษา Goidelic ทั้งสามภาษา (ไอริช สก็อตติชเกลิก และแมนซ์) หรือเพื่อหลีกเลี่ยงความสับสนกับManx Englishซึ่งเป็นภาษาอังกฤษที่พูดกันบนเกาะ ลักษณะเด่นของ Manx English ที่มาจาก Gaelic คือการใช้คำนำหน้าคำนามชี้เฉพาะ เช่น "the Manx", "the Gaelic" ในลักษณะที่ไม่ค่อยพบเห็นในภาษาอังกฤษมาตรฐาน^{[ 6 ]}

คำว่า "Manx" ซึ่งในอดีตมักสะกดว่า "Manks" (โดยเฉพาะชาวพื้นเมืองของเกาะ) หมายถึง "Mannish" และมีต้นกำเนิดมาจาก ภาษาน อร์สโบราณ* manskr ^{[ 7 ]}

ภาษา แมนซ์เป็นภาษาตระกูลโกยเดลิกซึ่งมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับภาษาไอริชและภาษาเกลิกสกอตแลนด์โดยรวมแล้วสามารถเข้าใจกันได้ บางส่วน และผู้พูดภาษาใดภาษาหนึ่งจะสามารถเรียนรู้ภาษาอีกสองภาษาได้อย่างง่ายดาย ทั้งในด้านการฟังและการพูด

มีการเสนอแนะว่าภาษาบริทอนิก (เช่น ภาษาที่เกี่ยวข้องกับภาษาเวลส์คอร์นิชและเบรอตง ในปัจจุบัน ) ที่มีเอกสารน้อยมาก อาจเคยถูกพูดบนเกาะแมนก่อนที่มิชชันนารีคริสเตียนจากไอร์แลนด์จะมาถึงในช่วงต้นยุคกลาง^{[ 9 ]}อย่างไรก็ตาม มีหลักฐานที่หลงเหลืออยู่น้อยมากเกี่ยวกับภาษาที่พูดบนเกาะในเวลานั้น

ภาษาแมนซ์ (เช่นเดียวกับภาษาไอริชและภาษาเกลิกของสกอตแลนด์) สืบเชื้อสายมาจากภาษาไอริชดั้งเดิมเกาะนี้อาจตั้งชื่อตามหรือได้รับชื่อมาจากมานันนันเทพเจ้าแห่งท้องทะเลของชาวบริทอนิกและเกลิก ซึ่งในตำนานกล่าวว่าเคยปกครองเกาะนี้ ภาษาไอริชดั้งเดิมปรากฏหลักฐานครั้งแรกใน จารึก อ็อกแฮมจากศตวรรษที่ 4 จารึกเหล่านี้พบได้ทั่วไอร์แลนด์และชายฝั่งตะวันตกของเกาะบริเตนใหญ่ภาษาไอริชดั้งเดิมเปลี่ยนไปเป็นภาษาไอริชโบราณในช่วงศตวรรษที่ 5 ภาษาไอริชโบราณซึ่งมีอายุตั้งแต่ศตวรรษที่ 6 ใช้ตัวอักษรละตินและปรากฏหลักฐานส่วนใหญ่ในเชิงอรรถ ของ ต้นฉบับภาษาละติน แต่ไม่มีตัวอย่างใดที่หลงเหลืออยู่จากเกาะแมนซ์

ภาษาละตินถูกใช้ในการบันทึกทางศาสนาตั้งแต่การก่อตั้งศาสนาคริสต์ในเกาะแมนในศตวรรษที่ 5 หลังคริสต์ศักราช คำศัพท์มากมายที่เกี่ยวข้องกับศาสนา การเขียน และการบันทึกข้อมูลได้เข้ามาสู่ภาษาแมนซ์ในช่วงเวลานั้น

เกาะแมนถูกพิชิตโดยไวกิ้ง ชาวนอร์ส ในศตวรรษที่ 9 แม้ว่าจะมีหลักฐานบางอย่างในรูปแบบของจารึกรูนที่แสดงว่า ชาว นอร์สบางส่วนใช้ภาษานอร์ส แต่ไวกิ้งที่ตั้งถิ่นฐานรอบทะเลไอริชและชายฝั่งตะวันตกของสกอตแลนด์ก็กลายเป็นชาวนอร์ส-เกล ที่พูดภาษาเกลิกในเวลาต่อ มา ในช่วงศตวรรษที่ 9 ภาษาเกลิกของผู้อยู่อาศัยบนเกาะแมน เช่นเดียวกับชาวสกอตแลนด์และไอร์แลนด์เหนือ อาจได้รับอิทธิพลอย่างมากจากผู้พูดภาษานอร์ส แม้ว่าภาษานอร์สจะมีผลกระทบต่อภาษาแมนซ์โดยรวมน้อยมาก^{[ 10 ] [ 11 ]}แต่ชื่อสถานที่สมัยใหม่จำนวนเล็กน้อยบนเกาะแมนมีต้นกำเนิดมาจากภาษานอร์ส เช่นLaxey (Laksaa) และRamsey (Rhumsaa) มรดกอื่นๆ ของภาษานอร์สในภาษาแมนซ์ ได้แก่คำยืมและชื่อ บุคคล

เชื่อกันว่าในศตวรรษที่ 10 ภาษาไอริชยุคกลางได้ถือกำเนิดขึ้นและมีการใช้พูดกันทั่วไอร์แลนด์ สก็อตแลนด์ และเกาะแมน

เกาะนี้ตกอยู่ภายใต้การปกครองของสกอตแลนด์ในปี 1266 และสลับไปมาระหว่างการปกครองของสกอตแลนด์และอังกฤษ จนกระทั่งในที่สุดก็กลายเป็นกรรมสิทธิ์ของตระกูลสแตนลีย์ในปี 1405 เป็นไปได้ว่าจนถึงจุดนั้น นอกเหนือจากความรู้ทางวิชาการเกี่ยวกับภาษาละตินและการใช้ภาษาแองโกล-นอร์มันในราชสำนักแล้ว ภาษาแมนซ์เป็นภาษาเดียวที่พูดกันบนเกาะนี้ นับตั้งแต่ตระกูลสแตนลีย์เข้ามาตั้งรกรากบนเกาะแมน ภาษาแองโกล-นอร์มันและต่อมาภาษาอังกฤษเป็นปัจจัยภายนอกหลักในการพัฒนาภาษาแมนซ์ จนกระทั่งศตวรรษที่ 20 เมื่อผู้พูดภาษาแมนซ์สามารถเข้าถึงสื่อภาษาไอริชและภาษาเกลิกของสกอตแลนด์ได้

ภาษาแมนซ์ได้แยกตัวออกจากภาษาเกลิกของสกอตแลนด์และไอร์แลนด์อย่างมากในช่วงระหว่างปี ค.ศ. 1400 ถึง 1900 การตั้งถิ่นฐานในอัลสเตอร์ ในศตวรรษที่ 17 การ เสื่อมถอยของภาษาไอริชในเลนสเตอร์และการสูญพันธุ์ของภาษาเกลิกแกลโลเวย์ส่งผลให้ภาษาแมนซ์ถูกแยกออกจากภาษาเกลิกถิ่นอื่นๆ การพัฒนาระบบการเขียน ที่แยกต่างหาก ยังทำให้ภาษาแมนซ์แยกตัวออกจากภาษาเกลิกไอริชและสกอตแลนด์อีกด้วย^{[ 10 ]}

ในศตวรรษที่ 17 นักศึกษามหาวิทยาลัยบางส่วนออกจากเกาะแมนไปเรียนที่ประเทศอังกฤษ ในขณะเดียวกัน การสอนเป็นภาษาอังกฤษก็เป็นสิ่งจำเป็นในโรงเรียนที่ก่อตั้งโดยผู้ว่าการไอแซค บาร์โรว์ บาร์โรว์ยังส่งเสริมการใช้ภาษาอังกฤษในโบสถ์ด้วย เขาคิดว่าภาษาอังกฤษเป็นภาษาที่เหนือกว่าสำหรับการอ่านพระคัมภีร์ อย่างไรก็ตาม เนื่องจากบาทหลวงส่วนใหญ่พูดภาษาแมนซ์เพียงภาษาเดียว มุมมองของเขาจึงแทบไม่มีผลกระทบในทางปฏิบัติ^{[ 10 ] [ 11 ]}

โทมัส วิลสันเริ่มดำรงตำแหน่งบิชอปแห่งแมนน์ในปี 1698 และมาร์ค ฮิลเดสลีย์ ได้สืบทอดตำแหน่งต่อจากเขา ทั้งสองคนมีทัศนคติที่ดีต่อภาษาแมนซ์ วิลสันเป็นบุคคลแรกที่ตีพิมพ์หนังสือเป็นภาษาแมนซ์ ซึ่งเป็นการแปลหนังสือThe Principles and Duties of Christianity ( Coyrle Sodjey ) และฮิลเดสลีย์ประสบความสำเร็จในการส่งเสริมการใช้ภาษาแมนซ์เป็นภาษาในการเรียนการสอนในโรงเรียน พระคัมภีร์พันธสัญญาใหม่ได้รับการตีพิมพ์เป็นภาษาแมนซ์เป็นครั้งแรกในปี 1767 ในช่วงปลายศตวรรษที่ 18 โรงเรียนเกือบทุกแห่งสอนเป็นภาษาอังกฤษ การลดลงนี้ยังคงดำเนินต่อไปในศตวรรษที่ 19 เมื่อภาษาอังกฤษค่อยๆ กลายเป็นภาษาหลักที่พูดกันบนเกาะแมน^{[ 10 ] [ 11 ]}

ในปี ค.ศ. 1848 เจ.จี. คัมมิง เขียนว่า "มี...คนเพียงไม่กี่คน (อาจจะไม่มีคนหนุ่มสาวเลย) ที่ไม่พูดภาษาอังกฤษ" เฮนรี เจนเนอร์ประมาณการในปี ค.ศ. 1874 ว่าประมาณร้อยละ 30 ของประชากรพูดภาษาแมนซ์เป็นประจำ (12,340 คน จากประชากรทั้งหมด 41,084 คน) ตามตัวเลขสำมะโนประชากรอย่างเป็นทางการ ร้อยละ 9.1 ของประชากรอ้างว่าพูดภาษาแมนซ์ในปี ค.ศ. 1901 และในปี ค.ศ. 1921 เปอร์เซ็นต์ดังกล่าวลดลงเหลือเพียงร้อยละ 1.1 ^{[ 12 ]}เนื่องจากภาษานี้มีผู้ใช้น้อยมาก จึงมี " เกียรติ " ทางภาษาต่ำ และผู้ปกครองมักจะไม่สอนภาษาแมนซ์ให้แก่บุตรหลาน โดยคิดว่ามันจะไม่มีประโยชน์สำหรับพวกเขาเมื่อเทียบกับภาษาอังกฤษ^{[ 11 ]}

ตามที่Brian Stowell กล่าวไว้ ว่า "ในช่วงทศวรรษ 1860 มีชาวแมนซ์หลายพันคนที่พูดภาษาอังกฤษไม่ได้ แต่เพียงไม่ถึงศตวรรษต่อมา การพูดภาษาอังกฤษกลับถูกมองว่าล้าหลังมากจนมีเรื่องเล่าว่าชาวแมนซ์ที่พูดภาษาอังกฤษถูกขว้างปาด้วยก้อนหินในเมือง" ^{[ 13 ]}

หลังจากการใช้ภาษาแมนซ์ลดลงในช่วงศตวรรษที่ 19 สมาคมภาษาแมนซ์ ( Yn Çheshaght Ghailckagh ) จึงก่อตั้งขึ้นในปี 1899 ในช่วงกลางศตวรรษที่ 20 เหลือ ผู้พูดภาษาแมนซ์พื้นเมืองที่เป็น ผู้สูงอายุเพียงไม่กี่คน (คนสุดท้ายคือเน็ด แมดเดรลล์เสียชีวิตเมื่อวันที่ 27 ธันวาคม 1974) แต่ในขณะนั้น การฟื้นฟูทางวิชาการได้เริ่มต้นขึ้น และมีผู้คนจำนวนหนึ่งเริ่มสอนภาษาแมนซ์ในโรงเรียน หน่วยภาษาแมนซ์ก่อตั้งขึ้นในปี 1992 ประกอบด้วยสมาชิกสามคนและมีหัวหน้าคือเจ้าหน้าที่ภาษาแมนซ์ไบรอัน สโตเวลล์นักเคลื่อนไหวทางภาษาและผู้พูดภาษาแมนซ์ได้อย่างคล่องแคล่ว “ซึ่งได้รับมอบหมายให้ดูแลทุกด้านของการสอนและการรับรองภาษาแมนซ์ในโรงเรียน” ^{[ 10 ]}สิ่งนี้ทำให้เกิดความสนใจในการศึกษาภาษาแมนซ์เพิ่มมากขึ้นและกระตุ้นให้เกิดความรู้สึกถึงอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ขึ้นใหม่ การฟื้นฟูภาษาแมนซ์ได้รับการสนับสนุนจากงานบันทึกเสียงที่นักวิจัยทำในศตวรรษที่ 20 ที่สำคัญที่สุดคือคณะกรรมการคติชนวิทยาแห่งไอร์แลนด์ถูกส่งเข้ามาพร้อมอุปกรณ์บันทึกเสียงในปี 1948 โดยÉamon de Valeraนอกจากนี้ งานที่ดำเนินการโดย Brian Stowell ผู้ล่วงลับก็มีความสำคัญในการอนุรักษ์ภาษาแมนซ์เช่นกัน โดยถือว่าเขามีส่วนรับผิดชอบโดยตรงต่อการฟื้นฟูภาษาแมนซ์ในปัจจุบัน^{[ 14 ]}ยุทธศาสตร์ภาษาแมนซ์ได้รับการเผยแพร่ในปี 2017 โดยวางแผนห้าปีสำหรับการฟื้นฟูภาษาอย่างต่อเนื่อง^{[ 15 ] [ 16 ]} Culture Vanninจ้างเจ้าหน้าที่พัฒนาภาษาแมนซ์ (ภาษาแมนซ์ : Yn Greinneyder ) เพื่อส่งเสริมและอำนวยความสะดวกในการใช้ภาษา

ในปี 2552 Atlas of the World's Languages ​​in DangerของUNESCOประกาศว่าภาษาแมนซ์เป็นภาษาที่สูญพันธุ์ไปแล้วแม้ว่าจะมีผู้พูดภาษานี้หลายร้อยคนบนเกาะแมนก็ตาม^{[ 17 ]}เจนนิเฟอร์ คิวลีย์ ดราสเคานักประวัติศาสตร์และนักภาษาศาสตร์ได้แสดงปฏิกิริยาต่อการประกาศนี้ โดยกล่าวว่า "ยูเนสโกควรจะรู้ดีกว่านี้ว่าไม่ควรประกาศว่าภาษาแมนซ์เป็นภาษาที่ตายแล้ว มีผู้พูดภาษาแมนซ์หลายร้อยคน และตราบใดที่ผู้คนยังสามารถสนทนากันได้อย่างมีประสิทธิภาพในภาษานี้ ภาษาแมนซ์ก็ยังคงมีชีวิตชีวาและใช้งานได้ดี" ^{[ 18 ]}ตั้งแต่นั้นมา การจัดประเภทของภาษาโดยยูเนสโกได้เปลี่ยนเป็น "ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง" ^{[ 14 ]}

จากการสำรวจสำมะโนประชากรในปี 2011 พบว่า 1,823 คนจากจำนวนประชากรทั้งหมด 80,398 คนบนเกาะแมน หรือคิดเป็น 2.27% ของประชากรทั้งหมด อ้างว่ามีความรู้เกี่ยวกับภาษาแมนซ์^{[ 19 ]}ซึ่งเพิ่มขึ้น 134 คนจากการสำรวจสำมะโนประชากรในปี 2001 ^{[ 20 ]}บุคคลเหล่านี้กระจายตัวอย่างสม่ำเสมอทั่วทั้งเกาะ โดยในเมืองดักลาสมี 566 คนที่อ้างว่าสามารถพูด อ่าน หรือเขียนภาษาแมนซ์ได้ ในเมือง พีลมี 179 คน ใน เมือง ออนแชน มี 146 คน และในเมืองแรมซีย์มี 149 คน^{[ 19 ]}

ชื่อดั้งเดิมของชาวแมนซ์กลับมาได้รับความนิยมอีกครั้งบนเกาะ โดยเฉพาะอย่างยิ่งMoirreyและVoirrey (Mary), Illiam ( William ), Orry (จากกษัตริย์Godred Crovanแห่งแมนซ์ซึ่งมีต้นกำเนิดจากนอร์ส), Breeshey/Breesha ( Bridget ), Aalish /Ealish ( Alice ), Juan ( Jack ), Ean ( John), Joney (Joan), Fenella ( Fionnuala ), Pherick ( Patrick ) และFreya (จากเทพธิดานอร์ส ) ยังคงได้รับความนิยม^{[ 21 ]}

ภาษาแมนซ์ไม่ได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการจากรัฐบาลระดับชาติหรือระดับภูมิภาคใด ๆ แม้ว่าหน่วยงานภาครัฐและเอกชนบางแห่งจะยอมรับ ถึงการมีส่วนร่วมของ ภาษาแมนซ์ต่อวัฒนธรรม และประเพณีของเกาะแมนซ์ก็ตาม

ข้อบังคับการประชุมของสภาแห่งคีย์ระบุว่า: "การดำเนินการของสภาจะต้องเป็นภาษาอังกฤษ แต่หากสมาชิกคนใดกล่าวคำหรือประโยคตามธรรมเนียมในภาษาแมนซ์เกลิกหรือภาษาอื่นใด ประธานสภาอาจขอให้สมาชิกแปล" ^{[ 28 ]}ตัวอย่างเช่น ในการประชุมเมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2019 สมาชิกสภาแห่งคีย์คนหนึ่งใช้คำว่า^{boghtnid [} 29 ] ^{ซึ่งระบุ}ว่าหมายถึง "เรื่องไร้สาระ" ^{[ 30 ] [ 31 ]}

มีการใช้ภาษาแมนซ์ใน พิธี ทินวาลด์ ประจำปี และมีการใช้คำศัพท์ภาษาแมนซ์ในเอกสารทางการของทินวาลด์^{[ 32 ]}

เพื่อเป็นการเสริมสร้างบทบาทสำคัญต่อวัฒนธรรมและชุมชนท้องถิ่น ภาษาแมนซ์จึงได้รับการยอมรับภายใต้กฎบัตร ยุโรปว่าด้วยภาษาประจำภูมิภาคหรือภาษาชนกลุ่มน้อยและในกรอบความร่วมมือระหว่างอังกฤษและไอร์แลนด์

เกาะแมนประกอบด้วยสถานที่แห่งเดียวสำหรับภาษาแมนซ์ในAtlas Linguarum Europaeซึ่งเป็นโครงการที่เปรียบเทียบภาษาถิ่นและภาษาต่างๆ ทั่วทุกประเทศในยุโรป^{[ 33 ]}

ภาษาแมนซ์ได้รับการสอนเป็นภาษาที่สองในโรงเรียนประถมศึกษาและมัธยมศึกษาทุกแห่งบนเกาะ บทเรียนเหล่านี้เป็นแบบเลือกเรียนได้ และการสอนจะจัดโดยทีมภาษาแมนซ์ของกระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งสอนจนถึง ระดับA Level ^{[ 34 ]}

โรงเรียนประถมศึกษา Bunscoill Ghaelgagh ในSt John 'sมีนักเรียน 67 คน (ณ เดือนกันยายน 2016) ซึ่งเกือบทั้งหมดได้รับการศึกษาโดยใช้ภาษาท้องถิ่นเป็นสื่อการเรียนการสอน เด็กที่เคยเรียนที่โรงเรียนนี้มีโอกาสได้รับการศึกษาระดับมัธยมศึกษาบางส่วนโดยใช้ภาษาท้องถิ่นเช่นกัน ที่โรงเรียนมัธยม Queen Elizabeth II ใน Peel

องค์กรMooinjer Veggeyซึ่งบริหารงานBunscoill Ghaelgaghดำเนินการจัดกลุ่มเรียนก่อนวัยเรียนหลายกลุ่มเพื่อแนะนำภาษาให้เด็ก ๆ

ป้ายบอกทาง ถนน หมู่บ้าน และเขตเมืองที่มีสองภาษาเป็นเรื่องปกติทั่วไปในเกาะแมน ส่วนป้ายบอกทางอื่นๆ จะเป็นภาษาอังกฤษเท่านั้น

ป้ายธุรกิจที่เขียนด้วยภาษาแมนซ์กำลังทยอยนำมาใช้ แต่ยังไม่มีกฎหมายบังคับ อย่างไรก็ตาม รายงานทินวาลด์ปี 1985 เกี่ยวกับการใช้ภาษาแมนซ์ระบุว่า ป้ายควรเป็นสองภาษา ยกเว้นในกรณีที่วลีภาษาแมนซ์เป็นเรื่องปกติ

ภาษาแมนซ์เป็นหนึ่งในสามภาษาลูกหลานของภาษาไอริชโบราณ (ผ่านทางภาษาไอริชยุคกลาง ) อีกสองภาษาคือภาษาไอริชและภาษาเกลิกสกอตแลนด์ ภาษาแมนซ์ มีลักษณะร่วมกันในด้านสัทวิทยา คำศัพท์ และไวยากรณ์กับภาษาพี่น้อง (ในบางกรณีเฉพาะกับบางสำเนียง) และแสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงที่เป็นเอกลักษณ์หลายประการ มีสำเนียงภาษาแมนซ์ทางประวัติศาสตร์ที่ได้รับการยืนยันสอง ^{สำเนียง}ได้แก่ ภาษาแมนซ์เหนือและภาษาแมนซ์ใต้ [ ^{35 ]}

ภาษาแมนซ์และภาษาเกลิกสกอตแลนด์มีการสูญเสียเสียงพยัญชนะริมฝีปากบางส่วนในแนวเพดานปากในขณะที่ในภาษาไอริชพยัญชนะเพดานอ่อน/pˠ bˠ fˠ w mˠ/มีความแตกต่างทางหน่วยเสียงกับพยัญชนะเพดานอ่อน/pʲ bʲ fʲ vʲ mʲ/ [ ^{36 ] ผล}ที่ตามมาของการรวมหน่วยเสียง นี้ คือ เสียงพยัญชนะท้ายคำที่ไม่เน้นเสียงในภาษาไอริชยุคกลาง[əβʲ] (- ⟨(a)ibh, (a)imh⟩ในภาษาไอริชและภาษาเกลิก) ได้รวมเข้ากับ[əβ] (- ⟨(e)abh, (e)amh⟩ในภาษาไอริชและภาษาเกลิก) ในภาษาแมนซ์ ทั้งสองได้กลายเป็น[u] (- ⟨oo, u(e)⟩ ) เช่นshassoo "to stand" (ไอริชseasamh ), credjue "ศาสนา" (ไอริชcreideamh ), nealloo "เป็นลม" ( ภาษา ไอริชยุคแรก ๆ สมัยใหม่i néalaibh , สว่างในเมฆ ) และerriu "on you (pl.)" (ไอริชoraibh ) ^{[ 37 ]}

เสียงพยัญชนะ กลางและท้าย * ⟨bh, mh⟩โดยทั่วไปจะกลายเป็น/u/และ/w/ในภาษาแมนซ์ ดังนั้นshiu จึงแปล ว่า 'คุณพหูพจน์' (ภาษาเกลิคไอริชและสก็อตแลนด์sibh ; Lewis Gaelic siù ), sharroo "bitter" (ภาษาสก็อตแลนด์searbh /ˈʃɛɾˠɛv/ , ภาษาไอริชsearbh (ทางเหนือ/ตะวันตก) / ʃaɾˠu/ , (ทางใต้) /ʃaɾˠəβˠ/ ), awin "แม่น้ำ" (ภาษาสก็อตแลนด์abhainn /aviɲ/ , ไอริชabhainn (ทางเหนือ) /oːn̠ʲ/ ) (ตะวันตก) /aun̠ʲ/ (ทางใต้) /aunʲ/ , laaue "hand" (สก๊อตแลนด์làmh /l̪ˠaːvˠ/ , ไอริชlámh (ทางเหนือ) /l̪ˠæːw/ , (ตะวันตก) /l̪ˠɑːw/ , (ภาคใต้) /l̪ˠɑːβˠ/ ), sourey "summer" (ภาษาสก็อตแลนด์samhradh /saurəɣ/ , ไอริชsamhradh (ทางเหนือ) /sˠauɾˠu/ , (ตะวันตก/ใต้) /sˠauɾˠə/ ) การออกเสียง⟨bh⟩ แบบเก่าที่ไม่ค่อยพบเห็น ได้แก่Divlyn , Divlin "Dublin", Duibhlind ภาษาไอริชกลาง /d̪uβʲlʲin̠ʲː /

นอกจากนี้ เช่นเดียวกับภาษาไอริชแบบมุนสเตอร์เสียง⟨bh⟩ ( [βʲ] ) และ⟨mh⟩ ( [βʲ] ออกเสียงขึ้นจมูก ) ในอดีต มักจะหายไปกลางคำหรือท้ายคำในภาษาแมนซ์ โดยอาจมีการยืดเสียงชดเชยหรือออกเสียงเป็น[u]ส่งผลให้เกิดเสียงควบคู่กับสระที่อยู่ข้างหน้า เช่นgeurey "ฤดูหนาว" [ˈɡʲeurə, -uːrə] (ภาษาไอริชgeimhreadh (ภาคใต้) [ˈɟiːɾʲə] ) และsleityn "ภูเขา" [ˈsleːdʒən] (ภาษาไอริชsléibhte (ภาคใต้) [ˈʃlʲeːtʲə] ) ^{[ 38 ]}ความคล้ายคลึงกันอีกประการหนึ่งกับภาษาไอริชมุนสเตอร์คือการพัฒนาสระประสมภาษาไอริชโบราณ[ai oi ]ก่อนพยัญชนะที่ออกเสียงเบา ( ⟨ao⟩ในภาษาไอริชและภาษาเกลิกสกอตแลนด์) เป็น[eː]เช่นในคำว่า seyr "ช่างไม้" [seːr]และkeyl "แคบ" [keːl] ( saorและcaolในภาษาไอริชและสกอตแลนด์) ^{[ 39 ]}

เช่นเดียวกับ ภาษาไอริช ConnachtและUlster (ดูสัทวิทยาภาษาไอริช ) และภาษาถิ่นส่วนใหญ่ของภาษาเกลิกสกอตแลนด์ ภาษาแมนซ์ได้เปลี่ยนกลุ่มพยัญชนะ ทางประวัติศาสตร์ /kn ɡn mn tn/เป็น/kr ɡr mr tr/เช่นcnáid "การเยาะเย้ย" และmná "ผู้หญิง" ในภาษาไอริชยุคกลางได้กลายเป็นcraidและmraaneตามลำดับในภาษาแมนซ์^{[ 40 ]}การเปลี่ยน เสียง " ⟨d, t⟩ " เป็นเสียงเสียดแทรกก็พบได้ทั่วไปในภาษาแมนซ์ ภาษาไอริชเหนือ และภาษาเกลิกสกอตแลนด์^{[ 41 ]}

พยางค์สุดท้ายของคำภาษาไอริชกลางที่ไม่เน้นเสียง[iʝ] (- ⟨(a)idh, (a)igh⟩ ) ได้พัฒนาเป็น[iː] (- ⟨ee⟩ ) ในภาษา Manx เช่นเดียวกับในkionnee "buy" (เทียบกับ Irish ceannaigh ) และcullee "apparatus" (เทียบกับ Gaelic culaidh ), ^{[ 42 ]}เช่น ภาษาไอริชเหนือ/ตะวันตก และภาษาถิ่นทางใต้ ภาษาเกลิคแบบสก็อตแลนด์ (เช่นArran , Kintyre )

คุณสมบัติอีกประการหนึ่งที่ Manx มีร่วมกับ Ulster Irish และภาษาเกลิคบางภาษาของสก็อตแลนด์ก็คือ/a/แทนที่จะเป็น/ə/ปรากฏในพยางค์ที่ไม่เน้นเสียงก่อน/x/ ( ⟨agh⟩ในภาษา Manx) เช่นjeeragh "straight" [ˈdʒiːrax] (Irish díreach ), cooinaghtyn "to Remember" [ˈkuːnʲaxt̪ən] (ภาษาเกลิคแบบสก็อตแลนด์cuimhneachd ). ^{[ 43 ]}

เช่นเดียวกับภาษาไอริชใต้และตะวันตก และภาษาเกลิกสกอตแลนด์เหนือ แต่แตกต่างจากภาษาไอริชอัลสเตอร์และภาษาเกลิกอาร์รันและคินไทร์ซึ่งอยู่ใกล้เคียงกันทางภูมิศาสตร์ ภาษาแมนซ์แสดงการยืดเสียงสระหรือการเกิดสระควบกล้ำก่อนเสียงสระคู่ ในภาษาไอริชโบราณ เช่นcloan "เด็ก" [klɔːn] , dhone "สีน้ำตาล" [d̪oːn]และeeym "เนย" [iːᵇm]ซึ่งตรงกับclann , donnและim ในภาษาเกลิกไอริช/สกอตแลนด์ ตามลำดับ ซึ่งมีสระยาวหรือสระควบกล้ำในภาษาไอริชตะวันตกและใต้ และในภาษาเกลิกสกอตแลนด์ถิ่นของหมู่เกาะเอาเตอร์เฮบริดีสและสกายดังนั้น ภาษาไอริชตะวันตก[klˠɑːn̪ˠ] , ภาษาไอริชใต้/สกอตแลนด์เหนือ[kl̪ˠaun̪ˠ] , [d̪ˠaun̪ˠ]/[d̪ˠoun̪ˠ ] [iːm]/[ɤim] ) แต่สระเสียงสั้นและพยัญชนะเสียงยาวในภาษาไอริชอัลสเตอร์ อาร์รัน และคินไทร์^[ klˠan̪ːˠ] , [d̪ˠon̪ːˠ]และ[imʲː] ^{[ 44} ]

ความคล้ายคลึงอีกประการหนึ่งกับภาษาไอริชใต้คือการออกเสียง[əð] ที่ไม่เน้นเสียงในตอนท้ายของคำในภาษาไอริชกลาง (- ⟨(e)adh⟩ในภาษาไอริชและภาษาเกลิกสกอตแลนด์) ในคำนาม (รวมถึงคำนามกริยา ) การออกเสียงนี้จะกลายเป็น[ə]ในภาษาแมนซ์ เช่นเดียวกับในภาษาไอริชใต้ เช่นcaggey "สงคราม" [ˈkaːɣə] , moylley "สรรเสริญ" [ˈmɔlə] (เทียบกับcogadh ในภาษาไอริช และmoladh (ภาษาไอริชใต้) [ˈkɔɡə]และ[ˈmˠɔl̪ˠə] ) ^{[ 45 ]}ใน รูปแบบ กริยาแท้ที่อยู่หน้าคำนามเต็ม (ตรงข้ามกับคำสรรพนาม) [əð]กลายเป็น[ax]ในภาษาแมนซ์ เช่นเดียวกับในภาษาไอริชใต้ เช่นvoyllagh [ˈvɔlax] "จะสรรเสริญ" (เทียบกับmholfadh ในภาษาไอริช (ภาษาไอริชใต้) [ˈβˠɔl̪ˠhəx] ) ^{[ 46 ]}

การวิเคราะห์ทางภาษาศาสตร์จากผู้พูดภาษาแมนซ์พื้นเมืองกลุ่มสุดท้ายหลายสิบคน เผยให้เห็น ความแตกต่าง ทางสำเนียงระหว่างภาคเหนือและภาคใต้ของเกาะ ภาษาแมนซ์เหนือ ( ภาษาแมนซ์ : Gaelg Hwoaie ) พูดกันตั้งแต่เมือง MaugholdทางตะวันออกเฉียงเหนือไปจนถึงPeelบนชายฝั่งตะวันตก ส่วนภาษาแมนซ์ใต้พูดกันในเขต Rushen เป็นไปได้ว่าภาษาแมนซ์ที่เขียนขึ้น นั้นอาจเป็นสำเนียง "ภาคกลาง" ของเมือง Douglasและพื้นที่โดยรอบ

ในภาษาแมนซ์ตอนใต้ เสียง ⟨á⟩ เก่า และในบางกรณี ⟨ó⟩ กลายเป็น[æː]ในภาษาแมนซ์ตอนเหนือก็เช่นเดียวกัน แต่บางครั้ง ⟨á⟩ ก็ยังคงออกเสียง เป็น [aː]เช่นlaa "วัน" (เทียบกับlá ในภาษาไอริช ) ออกเสียงเป็น[læː]ในภาคใต้ แต่ เป็น [læː]หรือ[laː]ในภาคเหนือ ส่วน ⟨ó⟩ เก่า ออกเสียงเป็น[æː] เสมอ ในทั้งสองสำเนียง เช่นaeg "หนุ่ม" (เทียบกับóg ในภาษาไอริช ) ออกเสียงเป็น[æːɡ]ในทั้งสองสำเนียง^{[ 47 ]} ⟨á, ó⟩ และยาวขึ้น ⟨a⟩ ก่อน ⟨rt, rd, rg⟩ กลายเป็น/OEː/เช่นเดียวกับในpaayrt '"part" /pOEːrt/ , ard "high" /OEːrd/ , jiarg "red" /dʒOEːrɡ/ , argid "money, silver" /OEːrɡid/และaarey "gold gen. " /OEːrə /

ในภาษาแมนซ์เหนือ⟨(e)a⟩ก่อนหน้า⟨nn⟩ในพยางค์เดียวกันจะถูกทำให้เป็นสระควบ ในขณะที่ในภาษาแมนซ์ใต้ สระควบจะยาวขึ้นแต่ยังคงเป็นสระเดี่ยวเช่นkione "หัว" (เทียบกับ ceannในภาษาไอริช) คือ[kʲaun]ในภาคเหนือ แต่เป็น[kʲoːn]ในภาคใต้^{[ 48 ]}

คำที่มี ⟨ua⟩ และในบางกรณี ⟨ao⟩ ในภาษาไอริชและสก็อตแลนด์ จะสะกดด้วย ⟨eay⟩ ในภาษาแมนซ์ ในภาษาแมนซ์ตอนเหนือ เสียงนี้คือ[iː]ในขณะที่ในภาษาแมนซ์ตอนใต้ เสียงนี้คือ[ɯː] , [uː]หรือ[yː]เช่นgeay "ลม" (เทียบกับภาษาไอริชgaoth ) คือ[ɡiː]ในภาคเหนือและ[ɡɯː]ในภาคใต้ ในขณะที่geayl "ถ่านหิน" (เทียบกับภาษาไอริชgual ) คือ[ɡiːl]ในภาคเหนือและ[ɡyːl] , [ɡɯːl]หรือ[ɡuːl]ในภาคใต้^{[ 49 ]}

ทั้งในภาคเหนือและภาคใต้ มีแนวโน้มที่จะแทรกเสียง[d] สั้นๆ ก่อนเสียง[n] ที่อยู่ท้าย คำในคำพยางค์เดียว เช่น[sleᵈn]สำหรับslane "ทั้งหมด" และ[beᵈn]สำหรับben "ผู้หญิง" ปรากฏการณ์นี้เรียกว่าpre-occlusionอย่างไรก็ตาม ในภาษาแมนซ์ทางใต้ ยังมี pre-occlusion ของ[d]ก่อน[l]และของ[ɡ]ก่อน[ŋ]เช่น[ʃuːᵈl]สำหรับshooyl "เดิน" และ[lɔᶢŋ]สำหรับlhong "เรือ" โดยทั่วไปแล้ว รูปแบบเหล่านี้จะออกเสียงโดยไม่มี pre-occlusion ในภาคเหนือ ในทางกลับกัน pre-occlusion ของ[b]ก่อน[m]พบได้บ่อยกว่าในภาคเหนือ เช่นtrome "หนัก" ซึ่งออกเสียงเป็น[t̪roᵇm]ในภาคเหนือ แต่ เป็น [t̪roː(ᵇ)m]ในภาคใต้^{[ 50 ]}คุณลักษณะนี้ยังพบได้ในภาษาคอร์นิชด้วย

ชาวแมนซ์ทางใต้มีแนวโน้มที่จะสูญเสียเสียง[ɡ] ที่อยู่ต้นคำ ก่อน เสียง [lʲ]ซึ่งมักจะยังคงรักษาไว้ในทางเหนือ เช่นglion "หุบเขา" และglioon "เข่า" เป็น[lʲɔᵈn]และ[lʲuːᵈn]ในทางใต้ แต่เป็น[ɡlʲɔᵈn]และ[ɡlʲuːn]ในทางเหนือ^{[ 51 ]}

ในยุคปัจจุบัน ขนาดของเกาะที่เล็กและระบบคมนาคมที่พัฒนาขึ้น ทำให้ไม่มีความแตกต่างของสำเนียงท้องถิ่นอีกต่อไป

มีรายการภาษาแมนซ์ออกอากาศสัปดาห์ละสองรายการทางคลื่นความถี่กลางของสถานีวิทยุแมนซ์ ได้แก่ รายการTraa dy liooarในวันจันทร์ และรายการJamys Jeheineyในวันศุกร์ ข่าวภาษาแมนซ์สามารถรับฟังได้ทางออนไลน์จากสถานีวิทยุแมนซ์ ซึ่งมีรายการอื่นๆ อีกสามรายการที่ใช้ภาษาแมนซ์ ได้แก่Clare ny Gael , Shiaght LaaและMoghrey Jedooneeนอกจากนี้ ผู้ประกาศข่าวหลายคนในสถานีวิทยุแมนซ์ยังใช้ภาษาแมนซ์ในบางครั้งอีกด้วย

หนังสือพิมพ์ Isle of Man Examinerมี คอลัมน์ สองภาษาในภาษาแมนซ์ รายเดือน

ภาพยนตร์เรื่องแรกที่สร้างเป็นภาษาแมนซ์ ความยาว 22 นาที ชื่อNy Kirree fo Niaghtey "แกะใต้หิมะ" ฉายรอบปฐมทัศน์ในปี 1983 และเข้าประกวดในเทศกาลภาพยนตร์และโทรทัศน์เซลติก ครั้งที่ 5 ที่เมืองคาร์ดิฟฟ์ในปี 1984 กำกับโดย Shorys Y Creayrie (George Broderick) สำหรับ Foillan Films แห่งLaxeyและเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับเบื้องหลังของเพลงพื้นบ้านในช่วงต้นศตวรรษที่ 18 ในปี 2013 ภาพยนตร์สั้นเรื่องSolace in Wiccaได้รับการผลิตขึ้นโดยได้รับการสนับสนุนทางการเงินจากCulture Vannin , CinemaNXและIsle of Man Film [ ^{52 ] มี}การ์ตูนสั้นชุดหนึ่งเกี่ยวกับชีวิตของCú Chulainnซึ่งผลิตโดยBBC Northern Ireland ^{[ 53 ]} เช่น เดียวกับการ์ตูนชุดหนึ่งเกี่ยวกับตำนานเทพเจ้าแมนซ์^{[ 54 ]} ที่สำคัญที่สุดคือซีรีส์ ดีวีดี 13 ตอนที่แปลภาษาแมนซ์ของซีรีส์ที่ได้รับรางวัลเรื่องFriends and Heroes ^{[ 55 ]}

ภาษาแมนซ์ไม่เคยมีผู้พูดจำนวนมาก ดังนั้นการผลิตวรรณกรรมที่เป็นลายลักษณ์อักษรจำนวนมากจึงไม่ใช่เรื่องที่ทำได้จริง อย่างไรก็ตาม มีวรรณกรรมปากเปล่าอยู่บ้าง นิทาน " ฟิอันนา " และเรื่องอื่นๆ ที่คล้ายกันเป็นที่รู้จักกันดี รวมถึงเพลงบัลลาดภาษาแมนซ์เรื่องFin as Oshinซึ่งระลึกถึงฟินน์ แมคคัมเฮ ล และโออิซิน [ ^{56 ] เมื่อ}ศาสนาโปรเตสแตนต์เข้ามา นิทานปากเปล่าภาษาแมนซ์ก็ค่อยๆ หายไป ในขณะที่ประเพณีของเพลงคาร์วัล ซึ่งเป็นเพลงบัลลาดคริสเตียน ได้พัฒนาขึ้นโดยได้รับการรับรองทางศาสนา ถึงกระนั้น บิชอปมาร์ค ฮิลเดสลีย์หลังจากที่คนสวนของเขาได้ยินเขาพูดคุยเกี่ยวกับบทกวีออสเซียน ของ เจมส์ แมคเฟอร์สันและยอมรับว่ารู้จักฟิออนน์และโออิซิน บิชอปจึงรวบรวม บทเพลงหลายบทใน ภาษาแมนซ์จากวงจรเฟเนียนของเทพปกรณัมเซลติก จากประเพณีปากเปล่าในท้องถิ่น ซึ่งได้รับการอนุรักษ์ไว้สำหรับอนาคต^{[ 57 ]}

ไม่มีบันทึกวรรณกรรมที่เขียนเป็นภาษาแมนซ์โดยเฉพาะก่อนการปฏิรูปศาสนาในเวลานั้น ความเชื่อมโยงทางวรรณกรรมที่สันนิษฐานไว้กับไอร์แลนด์และสกอตแลนด์ เช่น ผ่านทางนักบวชที่ได้รับการฝึกฝนในไอร์แลนด์ ก็ได้สูญหายไปแล้ว วรรณกรรมที่ตีพิมพ์ครั้งแรกในภาษาแมนซ์คือหลักการและหน้าที่ของศาสนาคริสต์ ( Coyrie Sodjey )ซึ่งแปลโดยบิชอปแห่งโซดอร์และแมนโทมัส วิลสัน^{[ 10 ]}

หนังสือสวดมนต์สามัญ (Book of Common Prayer)แปลโดยจอห์น ฟิลลิ ปส์ บิชอป แองกลิกันแห่งโซดอร์และแมน ผู้เกิดในเวลส์ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ปี 1605 ถึง 1633 อักษรแมนซ์ในยุคแรกมีความคล้ายคลึงกับระบบการเขียนที่พบได้บ้างในสกอตแลนด์และไอร์แลนด์สำหรับการถอดเสียงภาษาเกลิก เช่นหนังสือของคณบดีแห่งลิสมอร์ (Book of the Dean of Lismore ) รวมถึงข้อความจำนวนมากที่อิงตามหลักการเขียนภาษาอังกฤษและภาษาอังกฤษแบบสกอตแลนด์ในสมัยนั้นวรรณกรรมทางโลกของชาวแมนซ์เหลือรอดอยู่ น้อยมาก

พระคัมภีร์พันธสัญญาใหม่ได้รับการตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1767 เมื่อ ทางการ ของคริสตจักรแองลิกันเริ่มผลิตวรรณกรรมที่เป็นลายลักษณ์อักษรในภาษาแมนซ์ในศตวรรษที่ 18 ระบบที่พัฒนาโดยจอห์น ฟิลิปส์ก็ถูก "ปรับให้เป็นแบบอังกฤษ" มากขึ้น คุณลักษณะหนึ่งที่คงไว้จากอักขรวิธีของภาษาเวลส์คือการใช้⟨y⟩แทน/ ə / (เช่นcabbyl [kaːβəl] "ม้า" และcooney [kuːnə] "ช่วยเหลือ") รวมถึง/ɪ/ (เช่นfys [fɪz] "ความรู้") แม้ว่าจะใช้เพื่อแทน[j] ด้วย (เช่นy Yuan [ə juːan] "จอห์น" (คำเรียกขาน), yeeast [jiːəst] "ปลา")

ผลงานอื่นๆ ที่ผลิตขึ้นในศตวรรษที่ 18 และ 19 ได้แก่ คำสอนทางศาสนา หนังสือเพลงสวด และเอกสารทางศาสนา การแปลParadise Lostทำโดยบาทหลวงโทมัส คริสเตียนแห่งมาราวน์ในปี 1796 ^{[ 58 ]}

วรรณกรรมฆราวาสจำนวนมากได้ถูกผลิตขึ้นในช่วงศตวรรษที่ 20 และ 21 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นฟูภาษา ในปี 2549 นวนิยายเรื่องยาวเรื่องแรกในภาษาแมนซ์ ชื่อDunveryssyn yn Tooder-Folley ("The Vampire Murders") ได้รับการตีพิมพ์โดย Brian Stowell หลังจากที่มีการตีพิมพ์เป็นตอนๆ ในสื่อสิ่งพิมพ์ มีวรรณกรรมในภาษานี้เพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ และสิ่งพิมพ์ล่าสุดรวมถึงฉบับภาษาแมนซ์ของThe GruffaloและThe Gruffalo's Child ^{[ 59 ]}

เจ้าชายน้อยของอองตวน เดอ แซงต์-เอ็กซูเปรีได้รับการแปลเป็นภาษาแมนซ์โดย ร็อบ เทียร์ ในปี 2019 ^{[ 60 ]}

ในสมัยของบิชอปวิลสัน เป็นที่บ่นกันอย่างต่อเนื่องในหมู่คณะสงฆ์ชาวแมนซ์ว่าพวกเขาเป็นคริสตจักรเดียวในคริสต์ศาสนาที่ไม่มีพระคัมภีร์ฉบับภาษาสามัญ วิลสันจึงเริ่มดำเนินการแก้ไขข้อบกพร่องนี้ และด้วยความช่วยเหลือจากคณะสงฆ์บางส่วนของเขา เขาสามารถแปลพระคัมภีร์บางส่วนและพิมพ์พระวรสารของนักบุญมัทธิวได้ บิชอปฮิลเดสลีย์ ผู้สืบทอดตำแหน่งต่อจากเขา ด้วยความช่วยเหลือจากคณะสงฆ์ ชาวแมนซ์ทั้งหมด ได้ดำเนินการให้เสร็จสมบูรณ์ และในปี ค.ศ. 1775 พระคัมภีร์ทั้งเล่มก็ได้รับการพิมพ์^{[ 61 ]}

พระคัมภีร์ฉบับแรกพิมพ์เป็นภาษาแมนซ์โดยกลุ่ม นักบวช แองกลิกันบนเกาะพระวรสารมัทธิวพิมพ์ในปี 1748 ส่วนพระวรสารและConaant Noa nyn Jiarn as Saualtagh Yeesey Creestพิมพ์ในปี 1763 และ 1767 ตามลำดับ โดยสมาคมเพื่อการเผยแพร่ความรู้คริสเตียน (SPCK) ในปี 1772 พระคัมภีร์พันธสัญญาเดิมพิมพ์ขึ้นพร้อมกับปัญญาและ หนังสือปัญญา จารย์ (Ecclesiasticus) จากคัมภีร์อโพครีฟา

Yn Vible Casherick "พระคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์" ของพันธสัญญาเดิมและพันธสัญญาใหม่ได้รับการตีพิมพ์เป็นหนังสือเล่มเดียวโดย SPCK ในปี 1775 ซึ่งได้กำหนดรูปแบบการสะกดคำสมัยใหม่ของ Manx อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งเปลี่ยนแปลงไปเพียงเล็กน้อยนับตั้งแต่นั้นมา Jenner อ้างว่า มี การตัดทอน บางส่วน ในการแปล เช่น อาชีพของ Rahabโสเภณีถูกแปลเป็น ben-oast "เจ้าของโรงแรมหญิง" ^{[ 61 ]}การครบรอบสองร้อยปีได้รับการเฉลิมฉลองในปี 1975 และรวมถึงชุดแสตมป์จากไปรษณีย์ เกาะแมน

มีการแปลบทเพลง สดุดีของ ดาวิด (Psalmyn Ghavid) เป็นภาษาแมนซ์โดยบาทหลวงจอห์น แคลก เจ้าอาวาสแห่งรูเชน ซึ่งตีพิมพ์พร้อมกับหนังสือสวดมนต์ทั่วไป (Book of Common Prayer)ในปี 1768 บิชอปฮิลเดสลีย์กำหนดให้มีการขับร้องบทเพลงสดุดี เหล่านี้ในโบสถ์ บทเพลงเหล่านี้ได้รับการพิมพ์ซ้ำโดยสำนักพิมพ์ Yn Çheshaght Ghailckaghในปี 1905

สมาคมพระคัมภีร์อังกฤษและต่างประเทศ (BFBS) ตีพิมพ์พระคัมภีร์พันธสัญญาใหม่ชื่อConaant Noa ในปี 1810 และพิมพ์ซ้ำในปี 1824 ส่วนพระคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์ชื่อ Yn Vible Casherickซึ่งประกอบด้วยพันธสัญญาเดิมและพันธสัญญาใหม่ (โดยไม่รวมหนังสืออโพครีฟา 2 เล่ม) นั้น พิมพ์ครั้งแรกแบบสมบูรณ์ในปี 1819 BFBS พิมพ์เอกสารภาษาแมนซ์ครั้งสุดท้ายในปี 1936 เมื่อพิมพ์ซ้ำNoo Ean "พระวรสารของนักบุญยอห์น" ซึ่งต่อมาYn Çheshaght Ghailckagh ได้พิมพ์ซ้ำอีกครั้ง ในปี 1968 และสำนักพิมพ์ Shearwater Press ได้ตีพิมพ์พระคัมภีร์ภาษาแมนซ์ซ้ำในเดือนกรกฎาคม 1979 ในชื่อBible Chasherick yn Lught Thie (พระคัมภีร์ครอบครัวภาษาแมนซ์) ซึ่งเป็นการพิมพ์ซ้ำจากพระคัมภีร์ BFBS ปี 1819

ตั้งแต่ปี 2014 พระวรสารยอห์นฉบับภาษาแมนซ์ปี 1936 ของ BFBS ได้เปิดให้ใช้งานออนไลน์บน YouVersion และ Bibles.org แล้ว

ภาษาแมนซ์ไม่ได้ถูกนำมาใช้ในพิธีมิสซาตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 ^{[ 61 ]}แม้ว่าYn Çheshaght Ghailckaghจะจัดพิธีคริสต์มาสประจำปีบนเกาะก็ตาม^{[ 62 ]}

ในการดำเนินการเพื่อให้คริสตจักรคาทอลิกในเกาะแมนมีบิชอปเป็นของตนเอง ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2566 โบสถ์เซนต์แมรีแห่งเกาะแมนในดักลาสได้รับสถานะ ร่วมเป็น มหาวิหาร จาก สมเด็จพระสันตะปาปาฟรานซิสในระหว่างพิธีมิสซาอุทิศโดยมัลคอล์ม แม็กมาฮอน อาร์ช บิชอปแห่งลิเวอร์พูลบทสวดภาวนาของพระเจ้าถูกสวดเป็นภาษาแมนซ์ และเพลงชาติแมนซ์ก็ถูกบรรเลงด้วย^{[ 63 ] [ 64 ] [ 65 ]}

โดยทั่วไปแล้ว การเน้นเสียง จะตกอยู่ที่ พยางค์แรกของคำในภาษาแมนซ์ แต่ในหลายกรณี การเน้นเสียงจะตกอยู่ที่สระเสียงยาวในพยางค์ที่สอง^{[ 66 ]}ตัวอย่างเช่น:

• buggane /bəˈɣæːn/ "สไปรท์"
• tarroogh /t̪aˈruːx/ "ยุ่ง"
• รีออยล์ /riːˈoːl/ "รอยัล"
• vondeish /vonˈd̪eːʃ/ "ข้อได้เปรียบ"

รายการ หน่วย เสียงพยัญชนะของภาษาแมนซ์: ^{[ 67 ]}

เสียงระเบิดไร้เสียง จะมี การออกเสียงแบบมีลมแทรก เสียงระเบิดที่เกิดจากฟัน หลังฟัน และเพดานอ่อน/t̪ d̪ tʲ dʲ kʲ/ จะเปลี่ยนเป็นเสียงกึ่ง เสียดแทรก [t̪͡θ d̪͡ð t͡ʃ d͡ʒ k͡xʲ]ในหลายบริบท

ภาษาแมนซ์มีกระบวนการลดเสียงพยัญชนะระเบิดระหว่างสระ ซึ่งเป็นกระบวนการเสริม โดยที่ พยัญชนะระเบิด เสียงก้องและพยัญชนะเสียดแทรกไร้เสียงจะกลายเป็นพยัญชนะเสียดแทรกเสียงก้อง และพยัญชนะระเบิดไร้เสียงจะกลายเป็นพยัญชนะระเบิดเสียงก้องหรือพยัญชนะเสียดแทรกเสียงก้อง กระบวนการนี้ทำให้เกิดหน่วยเสียงย่อย[β ð z ʒ]พยัญชนะเสียดแทรกเสียงก้อง[ʒ]อาจถูกลดเสียงลงอีกเป็น[j]และ[ɣ]อาจหายไปเลย ตัวอย่างเช่น: ^{[ 68 ]}

เสียงระเบิดไร้เสียงเป็นเสียงระเบิดมีเสียง:

• /t̪/ > [d̪] : brattag [ˈbrad̪aɡ] "ธง, เศษผ้า"
• /k/ > [ɡ] : peccah [ˈpɛɡə] "บาป"

เสียงระเบิดไร้เสียงกลายเป็นเสียงเสียดแทรกมีเสียง:

• /p/ > [v] : cappan [ˈkavan] "ถ้วย"
• /t̪/ > [ð] : baatey [ˈbɛːðə] "เรือ"
• /k/ > [ɣ] : feeackle [ˈfiːɣəl] "ฟัน"

เสียงระเบิดก้อง (Voiced plosive) เปลี่ยนเป็นเสียงเสียดแทรกก้อง (Voiced fricative):

• /b/ > [v] : cabbyl [ˈkaːvəl] "ม้า"
• /d̪/ > [ð] : เอ็ดดิน [ˈɛðənʲ] "ใบหน้า"
• /dʲ/ > [ʒ] : padjer [ˈpaːʒər] "คำอธิษฐาน"
• /dʲ/ > [ʒ] > [j] : maidjey [ˈmaːʒə, -jə] "แท่ง"
• /ɡ/ > [ɣ] : ruggit [ˈroɣət] "เกิด"

จากเสียงเสียดแทรกไร้เสียงไปเป็นเสียงเสียดแทรกมีเสียง:

• /s/ > [ð]หรือ[z] : poosit [ˈpuːðitʲ/ˈpuːzitʲ] "แต่งงานแล้ว"
• /s/ > [ð] : shassoo [ˈʃaːðu] "ยืนหยัด"
• /ʃ/ > [ʒ] : aashagh [ˈɛːʒax] "ง่าย"
• /ʃ/ > [ʒ] > [j] : toshiaght [ˈt̪ɔʒax, -jax] "จุดเริ่มต้น"
• /x/ > [ɣ] : beaghey [ˈbeːɣə] "live"
• /x/ > [ɣ] > ∅: ชากีย์ [ʃaː] "อดีต"

กระบวนการทางเลือกอีกอย่างหนึ่งคือpre-occlusionซึ่งเป็นการแทรกพยัญชนะระเบิดสั้นมากก่อนพยัญชนะเสียงก้องในภาษาแมนซ์ กระบวนการนี้ใช้กับคำพยางค์เดียวที่ เน้น เสียง พยัญชนะที่แทรกเข้าไปนั้นมีตำแหน่งการออกเสียงเดียวกันกับพยัญชนะเสียงก้องที่ตามมา ซึ่งหมายความว่ามีตำแหน่งการออกเสียง เดียวกัน สระยาวมักจะสั้นลงก่อนเสียง pre-occluded ตัวอย่างเช่น: ^{[ 69 ]}

• /m/ > [ᵇm] : trome /t̪roːm/ > [t̪roᵇm] "หนัก"
• /n/ > [ᵈn] : kione /kʲoːn/ > [kʲoᵈn] "หัว"
• /nʲ/ > [ᵈnʲ] : ein /eːnʲ/ > [eːᵈnʲ], [eᵈnʲ] "นก"
• /ŋ/ > [ᶢŋ] : lhong /loŋ/ > [loᶢŋ] "เรือ"
• /l/ > [ᵈl] : shooyll /ʃuːl/ > [ʃuːᵈl] "เดิน"

เสียงสั่น/r/ จะถูกออกเสียงเป็น เสียง กระพือหนึ่งหรือสองครั้ง[ɾ]ที่ต้นพยางค์ และเป็นเสียงสั่นที่แรงกว่า[r]เมื่อมีพยัญชนะอื่นนำหน้าในพยางค์เดียวกัน ที่ท้ายพยางค์/r/สามารถออกเสียงได้ทั้งเป็นเสียงสั่นที่แรง[r]หรือที่พบบ่อยกว่าคือเสียงเสียดแทรกที่อ่อน[ɹ̝]ซึ่งอาจเปลี่ยนเป็นเสียงที่ไม่ใช่พยางค์[ə̯]หรือหายไปเลยก็ได้^{[ 70 ]}การออกเสียงนี้อาจเกิดจากอิทธิพลของภาษาอังกฤษแบบแมนซ์ซึ่งไม่ใช่ภาษาที่มีเสียง rh [ ^{71 ] ตัวอย่าง}การออกเสียง/r/ได้แก่:

• ribbey "snare" [ˈɾibə]
• อาร์รัน "ขนมปัง" [ˈaɾan]
• mooar "ใหญ่" [muːr], [muːɹ̝], [muːə̯], [muː]

รายการ หน่วย เสียงสระของภาษาแมนซ์: ^{[ 72 ]}

สถานะของ[æ]และ[æː]ในฐานะหน่วยเสียงที่แยกจากกันนั้นยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ แต่ก็มีข้อบ่งชี้จากหน่วยเสียงย่อยของคำบางคำ เช่นta "คือ", mraane "ผู้หญิง" เป็นต้น การวิเคราะห์อีกทางเลือกหนึ่งคือ ภาษาแมนซ์มีระบบดังต่อไปนี้ โดยที่สระ/a/และ/aː/มีหน่วยเสียงย่อยตั้งแต่[ɛ]/[ɛː]ผ่าน[æ]/[æː]ไปจนถึง[a]/[aː]เช่นเดียวกับภาษาไอริชและภาษาเกลิกสกอตแลนด์ มีหน่วยเสียงย่อยของสระจำนวนมาก เช่น/a/, /aː/ซึ่งขึ้นอยู่กับสถานะ 'กว้าง' และ 'แคบ' ของพยัญชนะข้างเคียงเป็นหลัก

เมื่อเน้นเสียง/ə/จะออกเสียงเป็น[ø ^] [ ^{73 ]}

ภาษาแมนซ์มีสระประสมและสระสามตัวจำนวนมาก ซึ่งบางส่วนมีแนวโน้มที่จะรวมกันหรือกลายเป็นสระเดี่ยวในภาษาแมนซ์ยุคปลาย

การสะกดคำของภาษาแมนซ์มีพื้นฐานมาจากภาษาอังกฤษสมัยเอลิซาเบธและภาษาเวลส์ยุคกลาง ในระดับที่น้อยกว่า ซึ่งพัฒนาโดยผู้ที่มีการศึกษาในภาษาอังกฤษ (และภาษาเวลส์จนถึงศตวรรษที่ 16) ^{[ 76 ]}ผลที่ได้คือระบบการสะกดคำที่ไม่สอดคล้องกันและเป็นเพียงส่วนหนึ่งของระบบเสียงคล้ายกับการสะกดคำของภาษาอังกฤษ และผู้อ่าน ภาษา ไอริชและภาษาเกลิกสกอตแลนด์ ไม่สามารถเข้าใจได้ เลย นี่เป็นเพราะทั้งภาษาไอริชและภาษาเกลิกสกอตแลนด์ใช้ระบบการสะกดคำที่ได้มาจาก ภาษา เกลิกคลาสสิก ซึ่งเป็น ภาษาวรรณกรรมทั่วไปของแมนซ์ ไอร์แลนด์ และสกอตแลนด์ จนกระทั่งโรงเรียนกวีปิดตัวลงในศตวรรษที่ 17 ซึ่งทำให้ภาษาเหล่านี้มีลักษณะทางนิรุกติศาสตร์ สูง ทั้งภาษาไอริชและภาษาเกลิกสกอตแลนด์ใช้ตัวอักษรเพียง 18 ตัวเพื่อแทนเสียงประมาณ 50 เสียง ในขณะที่ภาษาแมนซ์ใช้ตัวอักษร 24 ตัว ( อักษรละตินพื้นฐาน ISOไม่รวม ⟨x⟩ และ ⟨z⟩) ครอบคลุมช่วงเสียงที่คล้ายกัน ทั้งสามภาษาใช้ไดกราฟและไตรกราฟจำนวน มาก ในปี พ.ศ. 2475 T. F. O'Rahilly นักภาษาศาสตร์เซลติก ได้แสดงความคิดเห็นว่าการสะกดคำภาษาแมนซ์นั้นไม่เพียงพอ เนื่องจากไม่ใช่ทั้งแบบดั้งเดิมและแบบสัทศาสตร์ ดังนั้น หากรูปแบบการสะกดคำภาษาเกลิกคลาสสิกที่ปรับให้เข้ากับภาษาแมนซ์ยังคงอยู่ หรือหากมีการพัฒนาและนำรูปแบบที่อิงตามการปฏิรูปของTheobald Stapletonมาใช้ ความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดระหว่างภาษาแมนซ์ ภาษาไอริช และภาษาเกลิกสกอตแลนด์จะเป็นที่ประจักษ์แก่ผู้อ่านตั้งแต่แรกเห็น และภาษาแมนซ์จะอ่านและเข้าใจได้ง่ายขึ้นสำหรับชาวเกลิกอื่นๆ^{[ 77 ]}

อย่างไรก็ตามไม่พบหลักฐานว่าเคยมีการใช้ ตัวอักษรแบบเกลิก บนเกาะนี้มาก่อน

ภาษาแมนซ์ใช้เครื่องหมายกำกับเสียง เพียงตัวเดียว คือเซดิลลาซึ่งใช้ (หรือไม่ใช้ก็ได้) เพื่อแยกความแตกต่างระหว่างเสียงสองเสียงที่สะกดว่า ⟨ch⟩:

• Çhiarn ( /ˈt͡ʃaːrn/ ) "ลอร์ด" ออกเสียงว่า / t͡ʃ /เหมือนในคำว่า " ch urch"
• คำ ว่า Chamoo ( /xaˈmu/ ) ซึ่งแปลว่า "ไม่" หรือ "ไม่ใช่ทั้งสองอย่าง" ออกเสียงด้วย เสียง / x /เช่นเดียวกับในภาษาอังกฤษแบบสกอตแลนด์ "lo ch " ( /ˈlɒx/ ) หรือภาษาอังกฤษแบบไอริช "lou gh " ( /ˈlɒx/ ) ซึ่งเป็นเสียงที่มักแทนด้วย ⟨gh⟩ ที่ท้ายคำในภาษาแมนซ์ (และภาษาอังกฤษแบบไอริช)

เช่นเดียวกับภาษาเซลติกสมัยใหม่ทั้งหมด ภาษาแมนซ์แสดงการเปลี่ยนแปลงพยัญชนะต้นซึ่งเป็นกระบวนการที่พยัญชนะต้นของคำถูกเปลี่ยนแปลงตามสภาพแวดล้อมทางสัณฐานวิทยาและ/หรือไวยากรณ์^{[ 78 ]}ภาษาแมนซ์มีการเปลี่ยนแปลงสองแบบ ได้แก่การลดเสียงและการตัดเสียง ซึ่งพบได้ในคำนามและคำกริยาในสภาพแวดล้อมที่หลากหลาย คำคุณศัพท์สามารถเกิดการลดเสียงได้ แต่ไม่สามารถเกิดการตัดเสียงได้ ในช่วงปลายศตวรรษที่ 20 ระบบนี้กำลังพังทลายลง เนื่องจากผู้พูดมักไม่ใช้การเปลี่ยนแปลงพยัญชนะในสภาพแวดล้อมที่ควรใช้ และบางครั้งก็ใช้ในสภาพแวดล้อมที่ไม่จำเป็นต้องใช้

ในคลังข้อมูลของภาษาพูดในยุคหลัง ยังมีตัวอย่างหนึ่งของการเกิดเสียงนาสิก (nasalization) ของ/ɡ/คือประโยคTa mee er ng eddyn yn eayn ("ฉันพบลูกแกะแล้ว") ซึ่ง ⟨ng⟩ ออกเสียงเป็น/n/อย่างไรก็ตาม นี่อาจเป็นการถอดเสียงผิดพลาด คำนามกริยาในกรณีนี้ไม่ใช่geddyn "รับ, นำมา" แต่เป็นfeddyn "หา" ^{[ 80 ]}

คำนามในภาษาแมนซ์แสดงเพศ จำนวน และบางครั้งก็แสดงการกริยาด้วย เช่น คำว่าcass สำหรับเพศหญิงหมายถึง "เท้า"

นอกจากรูปแบบปกติแล้ว สรรพนามส่วนบุคคลยังมีรูปแบบที่เน้นความสำคัญอีกด้วย

โดยทั่วไป กริยาภาษาแมนซ์จะสร้าง รูปกริยา แท้โดยใช้การผันคำ : รูปกริยาที่ผันแล้วของกริยาช่วยve "เป็น" หรือjannoo "ทำ" จะถูกรวมเข้ากับคำนามกริยาของกริยาหลัก มีเพียงกาลอนาคตกาลเงื่อนไข กาลอดีตและกาลคำสั่ง เท่านั้น ที่สามารถสร้างได้โดยตรงโดยการผันกริยาหลัก แต่แม้ในกาลเหล่านี้ การสร้างแบบผันคำก็ยังพบได้บ่อยกว่าในภาษาแมนซ์ที่พูดกันในยุคหลัง^{[ 81 ]}

รูปกริยาที่สมบูรณ์ของกริยาปกติtilgey "โยน" มีดังต่อไปนี้ นอกจากรูปด้านล่างแล้ว ยังสามารถสร้างคำกริยาช่องที่สามโดยใช้-it ได้ คือtilgit "โยนแล้ว"

1. ^สรรพนามบุรุษที่หนึ่งเอกพจน์ ทำให้ไม่จำเป็นต้องใช้สรรพนามประธานตามหลัง

2. ^สรรพนามบุรุษที่หนึ่งพหูพจน์ ทำให้ไม่จำเป็นต้องใช้สรรพนามประธานตามมา

3. ^ใช้กับบุคคลอื่นทั้งหมด หมายความว่าต้องระบุประธานร่วมด้วย เช่นtilgee eh "เขาจะโยน", tilgee ad "พวกเขาจะโยน"

4. ^ประธานเอกพจน์

5. ^ประธานพหูพจน์

มีข้อควรปฏิบัติบางประการเมื่อคำกริยาขึ้นต้นด้วยสระ เช่น การเติม ' d'ในรูปอดีตกาล และ'n'ในรูปอนาคตกาลและรูปกริยาขึ้นอยู่กับเงื่อนไข ด้านล่างนี้คือการผันคำกริยาaase "เติบโต"

มีคำกริยาที่ไม่เป็นไปตามกฎอยู่จำนวนเล็กน้อย โดยคำกริยาที่ไม่เป็นไปตามกฎมากที่สุดคือve ซึ่งแปล ว่า "เป็น"

เช่นเดียวกับ ภาษาเซลติกอื่นๆ ในหมู่เกาะ แมนซ์ ภาษาแมนซ์มีคำบุพบทที่ผันได้ซึ่งเป็นการย่อคำบุพบทที่มีสรรพนามเป็นกรรมตรง ดังตัวอย่างคำบุพบททั่วไปต่อไปนี้ โปรดสังเกตว่าบางครั้งรูปของคำบุพบทที่ไม่ผันและรูปผันของคำบุพบทบุรุษที่สามเอกพจน์เพศชายอาจเหมือนกัน

ตัวเลขในภาษาแมนซ์โดยทั่วไปจะใช้ระบบเลขฐานสองเช่นfeed "ยี่สิบ", daeed "สี่สิบ" ("สองยี่สิบ"), tree feed "หกสิบ" ("สามยี่สิบ")

*ในภาษาถิ่นทางเหนือของภาษาไอริช/dʲ tʲ/อาจถูกเปลี่ยนเป็นเสียงเสียดแทรกเป็น[ dʒ tʃ ]หรือ[ dʑ tɕ ] ^{[ 84 ] [ 85 ] [ 86 ]}

เช่นเดียวกับ ภาษาเซลติกในเกาะส่วนใหญ่ ภาษา แมนซ์เป็นภาษาVSO ^{[ 87 ]}อย่างไรก็ตาม กริยาส่วนใหญ่ถูกสร้างขึ้นโดยใช้กริยาช่วยร่วมกับคำนามกริยา ในกรณีนี้ กริยาช่วยจะอยู่หน้าประธานเท่านั้น ในขณะที่คำนามกริยาจะอยู่หลังประธาน กริยาช่วยอาจเป็นกริยาช่วยมากกว่าจะเป็นรูปแบบของbee ("เป็น") หรือjannoo ("ทำ") อนุภาคเช่นcha ("ไม่") ซึ่งเป็นคำปฏิเสธ จะอยู่หน้ากริยาที่ผันแล้ว ตัวอย่าง:

เมื่อกริยาช่วยอยู่ในรูปของjannoo ("ทำ") กรรมตรงจะอยู่หน้าคำนามกริยาและเชื่อมต่อด้วยอนุภาคy :

เช่นเดียวกับในภาษาไอริช (ดูไวยากรณ์ภาษาไอริช #รูปแบบที่มีความหมายว่า "เป็น" ) มีสองวิธีในการแสดง "เป็น" ในภาษาแมนซ์: ด้วยกริยาเอกพจน์beeและด้วยกริยาเชื่อม กริยาเอกพจน์ใช้เมื่อภาคแสดงเป็นคำคุณศัพท์ คำวิเศษณ์ หรือวลีบุพบท^{[ 92 ]}ตัวอย่าง:

ในกรณีที่ภาคแสดงเป็นคำนาม จะต้องแปลงเป็นวลีบุพบทที่ขึ้นต้นด้วยบุพบทin ("ใน") + สรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของ (ที่สอดคล้องกับประธาน) เพื่อให้กริยาหลักถูกต้องตามหลักไวยากรณ์:

ในกรณีอื่นๆ จะใช้กริยาช่วยเมื่อภาคแสดงเป็นคำนาม กริยาช่วยจะมีรูปเป็น isหรือsheในปัจจุบันกาล แต่ในประโยคบอกเล่ามักจะละไว้

ในประโยคคำถามและประโยคปฏิเสธ กริยาช่วยในรูปปัจจุบันกาลคือnee :

คำศัพท์ของภาษาแมนซ์ส่วนใหญ่มีต้นกำเนิดมาจากภาษาโกยเดลิก ซึ่งมาจากภาษาไอริชโบราณและมีรากศัพท์เดียวกันในภาษาไอริชและภาษาเกลิกสกอตแลนด์ อย่างไรก็ตาม ภาษาแมนซ์เอง รวมถึงภาษาที่ภาษาแมนซ์สืบเนื่องมาจาก ได้ยืมคำจากภาษาอื่นๆ โดยเฉพาะภาษาละติน ภาษาน อร์ สโบราณภาษาฝรั่งเศส (โดยเฉพาะภาษาแองโกล-นอร์มัน ) และภาษาอังกฤษ (ทั้งภาษาอังกฤษยุคกลางและภาษาอังกฤษสมัยใหม่ ) ^{[ 95 ]}

ตารางต่อไปนี้แสดงคำนามที่คัดเลือกมาจากรายการ Swadeshพร้อมทั้งระบุการออกเสียงและที่มาของคำ

ดูรายการ Celtic Swadeshสำหรับรายชื่อทั้งหมดในทุกภาษาเซลติก

คำยืมส่วนใหญ่ มาจาก ภาษานอร์สและภาษาอังกฤษโดยมีคำยืมจากภาษาฝรั่งเศสจำนวนเล็กน้อย ตัวอย่างคำยืมจากภาษานอร์ส ได้แก่garey " สวน " (จากgarðr "รั้วกั้น") และsker "หินทะเล" (จากsker ) ตัวอย่างคำยืมจากภาษาฝรั่งเศส ได้แก่danjeyr "อันตราย" (จากdanger ) และvondeish "ข้อได้เปรียบ" (จากavantage )

คำยืมจากภาษาอังกฤษพบได้ทั่วไปในภาษาแมนซ์ช่วงปลาย (ก่อนการฟื้นฟู) เช่นboy "เด็กผู้ชาย" badjer " ตัวแบดเจอร์ " มากกว่าคำภาษาเกลิกพื้นเมืองอย่างguilleyและbrock ที่ใช้กันทั่วไป ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา มีปฏิกิริยาต่อต้านการยืมคำดังกล่าว ส่งผลให้มีการสร้างคำศัพท์ใหม่สำหรับคำศัพท์เฉพาะทาง แม้กระนั้นการลอกเลียนแบบก็ยังคงมีอยู่ในภาษาแมนซ์ ซึ่งอาจไม่ชัดเจนสำหรับผู้พูดภาษาแมนซ์เสมอไป เพื่อเติมเต็มช่องว่างในคำศัพท์ภาษาแมนซ์ที่บันทึกไว้ ผู้ฟื้นฟูภาษาจึงอ้างอิงถึงภาษาไอริชและภาษาเกลิกสกอตแลนด์สมัยใหม่เพื่อหาคำศัพท์และแรงบันดาลใจ

คำศัพท์ทางศาสนาบางคำมีที่มาจากภาษาละตินกรีกและฮิบรูเช่นcasherick "ศักดิ์สิทธิ์" (จากภาษาละตินconsecrātus ), agglish "โบสถ์" (จากภาษากรีกἐκκλησία / ekklesia "การชุมนุม") และabb " เจ้าอาวาส " (จากภาษาฮิบรูאבא / abba "บิดา") คำเหล่านี้ไม่ได้เข้ามาในภาษาแมนซ์โดยตรง แต่ผ่านทางภาษาไอริชโบราณ ในช่วงเวลาที่ผ่านมาulpanถูกยืมมาจากภาษาฮิบรูสมัยใหม่คำยืมจากภาษาไอริชและภาษาอังกฤษหลายคำก็มีที่มาจากภาษาคลาสสิก เช่นçhellveeish " โทรทัศน์ " (ภาษาไอริชteilifís ) และçhellvane " โทรศัพท์ " คำศัพท์จากภาษาต่างประเทศ (โดยปกติผ่านทางภาษาอังกฤษ) ถูกนำมา ใช้ บ้างเป็นครั้งคราว โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับอาหารประจำชาติ เช่นchorizo ​​และspaghetti

ในทางกลับกัน ภาษาแมนซ์เกลิกได้ส่งอิทธิพลต่อภาษาอังกฤษแมนซ์ (แองโกล-แมนซ์) คำและวลีทั่วไปในแองโกล-แมนซ์ที่มีต้นกำเนิดมาจากภาษานี้ ได้แก่tholtan "บ้านไร่ที่พังทลาย" ^{[ 97 ]} quaaltagh " เท้าแรก " keeill "โบสถ์ (เก่า)" cammag traa - dy-liooar "เวลาเพียงพอ" และTynwald ( tinvaal ) ซึ่งมีต้นกำเนิดมาจากภาษานอร์ส แต่มาจากภาษาแมนซ์ มีการเสนอแนะว่าสภาแห่งกุญแจได้รับชื่อมาจากKiare as Feed (สี่และยี่สิบ) ซึ่งเป็นจำนวนสมาชิกที่นั่งอยู่

มาตรา 1 ของปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนในภาษาแมนซ์:

ตัวอย่างต่อไปนี้นำมาจาก Broderick 1984–86, 1:178–79 และ 1:350–53 ตัวอย่างแรกมาจากผู้พูดภาษาแมนซ์เหนือ ตัวอย่างที่สองมาจากNed Maddrellผู้พูดภาษาแมนซ์ใต้

บทสวดภาวนาของพระเจ้าได้รับการแปล เป็น ภาษาเกลิกทุกภาษา(และภาษาไอริชโบราณ ) แม้จะไม่ใช่การแปลโดยตรง แต่ก็เป็นการแสดงให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างระบบการเขียนของภาษา เหล่านั้น ได้ เป็นอย่างดี

• ภาษา คอร์นิชอีกหนึ่งภาษาเซลติก ที่ได้รับการฟื้นฟูขึ้นมา ใหม่
• การฟื้นฟูภาษาไอริช
• รายชื่อสื่อภาษาเซลติก
• รายชื่อภาษาที่ได้รับการฟื้นฟู
• รายชื่อช่องโทรทัศน์ในภาษาเซลติก

• บรอดเดอริค, จอร์จ (1984–1986). คู่มือภาษาแมนซ์ที่พูดในยุคหลัง (ฉบับ 3 เล่ม). ทูบิงเงน: นีเมเยอร์. ISBN 3-484-42903-8. (เล่มที่ 1), (เล่มที่ 2), (เล่มที่ 3).
• บรอดเดอริค, จอร์จ (1993). "แมนซ์". ใน บอลล์, เอ็มเจ; ไฟฟ์, เจ. (บรรณาธิการ). ภาษาเซลติก . ลอนดอน: รูทเลดจ์ . หน้า  228–285 . ISBN 0-415-01035-7.
• คัมมิง, โจเซฟ จอร์จ (1848) เกาะแมน . ลอนดอน: จอห์น แวน วูสท์.
• พจนานุกรมภาษาไอริช โดยอ้างอิงจากเอกสารภาษาไอริชโบราณและภาษาไอริชยุคกลางเป็นหลักดับลิน:ราชบัณฑิตยสถานไอริช 1983 ISBN 0-901714-29-1.
• กุนเธอร์, วิลฟ์ (1990). "การอนุรักษ์ภาษา หรือ: ภาษาชนกลุ่มน้อยของอังกฤษที่ก่อตั้งมาแต่โบราณจะอยู่รอดได้หรือไม่?"ใน กอร์เตอร์, ดี.; ฮอกสตรา, เจเอฟ; แจนส์มา, แอลจี; ยิตสมา, เจ. (บรรณาธิการ). การประชุมนานาชาติว่าด้วยภาษาชนกลุ่มน้อย ครั้งที่ 4 (เล่มที่ 2: บทความจากยุโรปตะวันตกและยุโรปตะวันออก). บริสตอล ประเทศอังกฤษ: Multilingual Matters. หน้า  53–67 . ISBN 1-85359-111-4.
• โฮลเมอร์, นิลส์ เอ็ม. (1957). ภาษาเกลิกแห่งอาร์รัน . สถาบันดับลินเพื่อการศึกษาขั้นสูง . ISBN 0-901282-44-8.{{cite book}}:ปัญหาความไม่เข้ากันของหมายเลข ISBN / วันที่ ( ขอความช่วยเหลือ )
• โฮลเมอร์, นิลส์ เอ็ม. (1962). ภาษาเกลิกแห่งคินไทร์ . สถาบันดับลินเพื่อการศึกษาขั้นสูง . ISBN 0-901282-43-X.{{cite book}}:ปัญหาความไม่เข้ากันของหมายเลข ISBN / วันที่ ( ขอความช่วยเหลือ )
• ฮิวจ์ส ศิลปะ (1994) "เกิลเก้ อูลาดห์" [อัลสเตอร์ ไอริช] ในแมคโคน, เค.; แมคมานัส ด.; Ó Háinle, C.; วิลเลียมส์ น.; Breatnach, L. (บรรณาธิการ). Stair na Gaeilge ใน ómós do Pádraig Ó Fiannachta [ ประวัติศาสตร์ไอริชเพื่อเป็นเกียรติแก่ Pádraig Ó Fiannachta ] (ในภาษาไอริช) Maynooth: ภาควิชาภาษาไอริชเก่า วิทยาลัยเซนต์แพทริค หน้า  611– 660 ไอเอสบีเอ็น 0-901519-90-1.
• แจ็กสัน, เคนเนธ เฮอร์ลสโตน (1955). ผลงานเพื่อการศึกษาด้านสัทวิทยาของภาษาแมนซ์ . เอดินบะระ: เนลสัน.
• เคลลี่, จอห์น (1870). กิลล์, วิลเลียม (บรรณาธิการ). ไวยากรณ์เชิงปฏิบัติของภาษาเกลิกโบราณ หรือภาษาของเกาะแมน ซึ่งโดยทั่วไปเรียกว่าภาษาแมนซ์ดักลาส: สมาคมแมนซ์
• Kewley-Draskau, Jennifer (2008). Practical Manx . สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยลิเวอร์พูล . ISBN 978-1-84631-131-4.
• Kneen, John J. (1911). ไวยากรณ์ภาษาแมนซ์ . เอดินบะระ: Ams Pr Inc. ISBN 978-0-404-17564-1.{{cite book}}:ปัญหาความไม่เข้ากันของหมายเลข ISBN / วันที่ ( ขอความช่วยเหลือ )
• Lewin, Christopher (2020). แง่มุมของสัทวิทยาเชิงประวัติศาสตร์ของภาษาแมนซ์ (วิทยานิพนธ์ปริญญาเอก). เอดินบะระ: มหาวิทยาลัยเอดินบะระ. doi : 10.7488/era/557 .
• เลวิน, คริสโตเฟอร์. ชีน รับบทเป็น สครีว เซนต์จอห์น: วัฒนธรรม Vannin
• แม็กเบน, อเล็กซานเดอร์ (1911). พจนานุกรมรากศัพท์ของภาษากาลิก (ฉบับที่ 2). สเตอร์ลิง: อี. แม็กเคย์. พิมพ์ซ้ำ 1998, นิวยอร์ก: ฮิปโปเครเน. ISBN 0-7818-0632-1.{{cite book}}:ปัญหาความไม่เข้ากันของหมายเลข ISBN / วันที่ ( ขอความช่วยเหลือ )
• มาค อัน ไฟลีห์, เอมอนน์ (1968) ชาวไอริชแห่ง Erris, Co. Mayo สถาบันการศึกษาขั้นสูงแห่งดับลินไอเอสบีเอ็น 0-901282-02-2.
• โอ บาอิลล์, โคล์ม (1978). ผลงานการศึกษาเปรียบเทียบภาษาไอริชอัลสเตอร์และภาษาเกลิกสกอตแลนด์สถาบันไอริชศึกษามหาวิทยาลัยควีนส์แห่งเบลฟาสต์
• O'Rahilly, Thomas F. (1932). ภาษาถิ่นไอริชในอดีตและปัจจุบัน . ดับลิน: Browne and Nolan. พิมพ์ซ้ำในปี 1976 และ 1988 โดย Dublin Institute for Advanced Studies. ISBN 0-901282-55-3.{{cite book}}:ปัญหาความไม่เข้ากันของหมายเลข ISBN / วันที่ ( ขอความช่วยเหลือ )
• โอ คูอิฟ, ไบรอัน (1944) ชาวไอริชแห่ง West Muskerry, Co. Cork สถาบันการศึกษาขั้นสูงแห่งดับลินไอเอสบีเอ็น 0-901282-52-9.{{cite book}}:ปัญหาความไม่เข้ากันของหมายเลข ISBN / วันที่ ( ขอความช่วยเหลือ )
• Ó Sé, Diarmuid (2000) Gaeilge Chorca Dhuibhne [ Chorca Dhuibhne Irish ] (ในภาษาไอริช) ดับลิน: Institiúid Teangeolaíochta Éireann. ไอเอสบีเอ็น 0-946452-97-0.
• ทอมสัน, โรเบิร์ต แอล. (1992). "ภาษาแมนซ์". ใน แมคออลีย์, โดนัลด์ (บรรณาธิการ). ภาษาเซลติก . สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ . หน้า  100–136 . ISBN 0-521-23127-2.
• วิลเลียมส์, นิโคลัส (1994) "อัน Mhanainnis" [เกาะแมน] ในแมคโคน, เค.; แมคมานัส ด.; Ó Háinle, C.; วิลเลียมส์ น.; Breatnach, L. (บรรณาธิการ). Stair na Gaeilge ใน ómós do Pádraig Ó Fiannachta [ ประวัติศาสตร์ไอริชเพื่อเป็นเกียรติแก่ Pádraig Ó Fiannachta ] (ในภาษาไอริช) Maynooth: ภาควิชาภาษาไอริชเก่า วิทยาลัยเซนต์แพทริค หน้า  703–44 . ISBN 0-901519-90-1.

วิกิพีเดียฉบับภาษาแมนซ์สารานุกรมเสรี

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับภาษาแมนซ์

สำหรับรายชื่อคำศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับภาษาแมนซ์ โปรดดูหมวดหมู่คำศัพท์ภาษาแมนซ์ในวิกิพีเดียซึ่งเป็นพจนานุกรมฟรี

Wikivoyage มีวลีเกี่ยวกับเกาะแมน

คลังข้อมูลภาษาแมนซ์ของวิกิซอร์สห้องสมุดฟรี

• ร้อยละของประชากรที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ซึ่งมีความรู้ภาษาแมนซ์เกลิก
• ประวัติศาสตร์ภาษาเกลิกของชาวแมนซ์โดยสังเขป
• ภาษาแมนซ์ ตัวอักษร และการออกเสียงที่ Omniglot
• ข้อมูลเกี่ยวกับภาษา
• ส่วนภาษาของ isle-of-man.com
• พจนานุกรมภาษาแมนซ์ผ่าน Multidict
• บทเรียนภาษาแมนซ์ออนไลน์พร้อมไฟล์เสียง MP3
• พระคัมภีร์สองภาษา ภาษาแมนซ์และภาษาอังกฤษ โดยโครงการภาษาแมนซ์
• ภาษาแมนซ์: การนำภาษาที่สูญหายกลับคืนมา
• บทความข่าวเกี่ยวกับการฟื้นฟูเกาะแมนซ์
• คอร์สเรียนออนไลน์ฟรี Manx